Δημ. Γιώτης: "Σπυρίδων Γ. Καραϊσκάκης 1826-1898. 145 χρόνια ελεύθερη Θεσσαλία [1881-2026]"

Συμπληρώνοντας φέτος 200 χρόνια από την γέννηση του Σπυρίδωνα Γ. Καραϊσκάκη με αυτή την ευκαιρία γίνεται για πρώτη φορά στο χωριό μας αλλά και σε ολόκληρη τη Θεσσαλία η σημερινή εκδήλωση μνήμης στον γιο του Καραϊσκάκη αλλά και για την συμπλήρωση 145 χρόνων ελεύθερης Θεσσαλίας από τους Τούρκους και όχι αόριστα από τους Οθωμανούς όπως αρέσκονται να αναφέρουν μερικοί σημερινοί όψιμοι ιστορικοί ερευνητές για να μη θίξουμε τάχα τους εξ ανατολής γείτονές μας τους οποίους ειχαμε στον σβέρκο μας 500 χρόνια.

Ο Σπυρίδων γεννήθηκε στο Νησάκι Κάλαμος της Αιτωλοακαρνανίας που βρίσκεται κοντά στη γνωστή νήσο Σκορπιός [απέναντι από τον Αστακό και το χωριό ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ όπου εκεί βρίσκεται ο τάφος της γυναίκας του Καραϊσκάκη Γκόλφως] το 1826 ένα χρόνο πριν τη δολοφονία του μεγάλου ηρωα πατέρα του Καραϊσκάκη .

Μάνα του ήταν η Γκόλφω Ψαρόγιαννη ή Ψαρογιαννοπούλου η οποία πέθανε κατά τη γέννα του Σπυρίδωνα στις 18 Αυγούστου του 1826 αφήνοντας ορφανά τα τρία παιδιά τους . Την Πηνελόπη , την Ελένη και τον Σπυρίδωνα. Ο Καραϊσκάκης δεν ευτύχησε να δεί ποτέ τον γιό του γιατί οχτώ Μήνες μετά δολοφονήθηκε στο Φάληρο από το μακρύ χέρι και εργαλείο των Άγγλων και των Γάλλων τη συμμορία του Μαυροκορδάτου.

Τα ορφανά παιδιά του Καραϊσκάκη ανέλαβε υπο την προστασία του ο Βασιλιάς Οθωνας και μάλιστα την Πηνελόπη την προίκισε με χίλια στρέμματα Σταφιδοχώραφα στα άνω Τρίκαλα Κορινθίας και την Πάντρεψε αργότερα με τον Αντρέα Νοταρά καταγόμενος από τα άνω Τρίκαλα Κορινθίας ο οποίος διετέλεσε και Πρωθυπουργός της Ελλάδος. Το 1836 δέκα ετών έλαβε μία ετήσια τιμητική σύνταξη 106 δραχμών [ τον χρόνο δηλαδή] για τις λαμπρές εκδουλεύσεις του ήρωα πατέρα του προς την Πατίδα. Σπούδασε με δαπάνες του Όθωνα στο Ελληνικό Λύκειο του Μονάχου [ 1833-1838]καθώς και στην νεοσύστατη τότε Σχολή Ευελπίδων. Κατατάχτηκε στην Λεγόμενη Οροφυλακή ως σημαιοφόρος [Ανθυπασπιστής ] το 1848. Ανθυπολοχαγός πεζικού το 1849 υπολοχαγός το 1854 λοχαγός το 1859 ταγματάρχης το 1872 αντισυνταγματάρχης το 1878 συνταγματάρχης το 1881 υποστράτηγος το 1886 και αποστρατεύτηκε το 1896 δύο χρόνια πριν το θάνατό του με τον βαθμό του αντιστρατήγου. Έλαβε μέρος σε αρκετές μάχες στις Ελληνοτουρκικές συμπλοκές στην Ηπειρο και τη Θεσσαλία το 1854 ηγούμενος σώματος ανταρτών στη Θεσσαλία με τον Κώστα Τζαβέλα και διοικητής φάλαγγας κατά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας και ιδικά της Καρδίτσας και της περιφέρειάς της . το 1859 παντρεύτηκε τη Μαρία Κομνηνού Βαρβάκη εγγονή του μεγάλου Ελληνα ευεργέτη Βαρβάκη που διετέλεσε Ναύαρχος στο Ρώσικο Ναυτικό και μεγάλος έμπορας χαβιαριού σε όλο τον κόσμο. Με την Μαρία απέκτησαν πέντε κόρες και έναν γιο. Την Γκόλφω ,την Ελισάβετ, την Ελένη ,την Ιουλία, την Σοφία και τον Γεώργιο εγγονό του ήρωα Καραϊσκάκη. Μιλούσε άπταιστα τα Γαλλικά και τα Γερμανικά. Ο Σπυρίδων μετά τον θάνατο των δύο γονέων του παραδόθηκε στον ξάδελφό του Μήτρο Σκυλοδήμο συγγενή της μητέρας του Γκόλφως μαζί με τις δύο αδελφές του Πηνελόπη και Ελένη. Κηδεμόνες των ορφανων του Καραϊσκάκη υπήρξαν και άλλοι πέραν του Βασιλιά Όθωνα και Σκυλοδήμου γιατί είχε οριστεί από το κράτος ένα είδος επιτροπείας. Στις 13 Οκτωβρίου ο εφτάχρονος τότε Σπυρίδων Καραϊσκάκης συνοδευόμενος από τον εξάδελφό του Μήτρο Σκυλοδήμο ταγματάρχη του Ελληνικού Στρατού μεταβαίνει στο Μόναχο για σπουδές . Για τα έξοδα του και την πληρωμή των διδάκτρων στα εκεί Ελληνικά εκπαιδευτήρια ορίστηκε ετήσια καταβολή οικονομικής βοήθειας 720 δραχμές. [ σημερινά δύο περίπου Ευρώ] όπως αναφέρεται στο υπ’ αρ. 4957/3597 σχετικό έγγραφο. Ο Σπυρίδων τιμήθηκε επανειλημμένα από τους κατοίκους του Ν. Τρικάλων και της τότε επαρχίας Καρδίτσας με την ψήφο τους στις Βουλευτικές εκλογές που ακολούθησαν μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας μπαίνοντας στην Βουλή σαν εκπρόσωπος του αγροτικού κόμματος των Τρικαλινών και Καρδιτσιωτών. Σε δύο πενταετίες. Α’ πενταετία 1881-1886 και Β’ πενταετία 1886- 1891. Ως βουλευτής Καρδίτσας και μάλιστα επί μία δεκαετία επισκέφθηκε το χωριο μας αρκετές φορές όπως και τα Τρίκαλα γιατί εκεί ειχε και μία πρώτη ξαδέρφη την Αγγέλω Τσανάκα . Ο ίδιος σαν επικεφαλής και αρχηγός φάλαγγας όταν μπήκε στα Τρίκαλα σαν απελευθερωτής ζήτησε και επισκέφθηκε την Αγγέλω η οποία ήταν παντρεμένη με τον Θεόδωρο Τσανάκα που είχε κηροπωλείο και έμενε στην παλαιά πόλη των Τρικάλων κάτω από το φρούριο [ Βαρούσι]

Ο πανελλήνιος τύπος και τα περιοδικά εκείνης της εποχής για την απελευθέρωση της Καρδίτσας και των Τρικάλων γράφουν ενδεικτικά’

[Εφημερίδα Αυγή Κωνσταντινουπόλεως ]

Εκ Καλλιφώνι Καρδίτσας της Θεσσαλίας και από 14 Αυγούστου 1881 ετους. << … την 8η Αυγούστου ωρα 6ης πρωίας ήρξατο εισερχομένη εις την Θεσσαλίαν η δ’ φάλαγξ εκ τριών ταγμάτων και από μιας πυροβολαρχίας συγκειμένη , διοικούμενη υπο του συνταγματάρχου κ. Σπύριδωνος Γ. Καραϊσκάκη. Την φάλαγγα ταύτην συνόδευαν μέλη της διεθνούς επιτροπής , ο Άγγλος συνταγματάρχης , Γάλλος και Ιταλός λοχαγός. Την ωρα 9.30 κατέλαβε την Καϊτσαν. Ενας λόχος του α τάγματος των ευζώνων το Φουρνά και ο Σπυρίδων Καραϊσκάκης κινήθηκε καταλαμβάνοντας κατά σειρά τα χωριά Παλαιόπυργο [Μητρόπολη] Πύργο , Βουνέσι, Στούγγ. [ Κερασιά] . Βρόστιανη [ Αμηγδαλή] Μουζάκι , Μαυρομμάτι , Καππά. Συγχρόνως καταλείφθηκαν τα χωριά Σμόκοβο ,Ρούσο , Ρεντίνα, Ταμάσι . Στις 17 Αυγούστου εν μέσω μεγάλου καύσωνα ο στρατός εισέρχεται στην Καρδίτσα μετά από τέσσερεις ώρες λογω των κατασκευασθέντων πρόχειρων οχυρωματικών έργων από τους Τούρκους θέλοντας έτσι να δυσκολέψουν περισσότερο την είσοδο του Ελληνικού στρατού μέσα στην Καρδίτσα. Πρίν την κατάληψη και την είσοδο στο Καλλιφώνι του Ελληνικού στρατού, οι Τούρκοι εισέπραξαν με τη βία όλους τους ετήσιους φόρους από τους κατοίκους επιφέροντας μία ακόμη αλλά τελευταία δοκιμασία από τους Τούρκους.

[Εφημερίδα Αιών]

Διάφορα΄ Λαμία 23 Αυγούστου 1881.
…οι κάτοικοι των Αγράφων δεν μοιάζουν με αυτούς της Άρτας και του Δομοκού. Είναι κάτοικοι που γνωρίζουν πολύ καλά τι είναι Πατρίδα και ελευθερία . μόλις φάνηκε ο υπο τον Σπυρίδων Καραϊσκάκη ορισθείς ως επικεφαλής του Ελληνικού στρατού για την κατάληψη των χωριών πάντες γραφει έτρεξαν σαν ένα σώμα όπως υποδεχτούν αυτόν μετά σημαιών και πλήρους ενθουσιασμού και ακράτητον χαρά και δακρύων για την παρουσία του μεγάλου φαλαγγάρχου γιο του ήρωα στρατάρχου Γ. Καραϊσκάκη Ηγούμενο του Ελληνικού απελευθερωτικού στρατού.

[Εφημερίδα Αυγή Κωνσταντινουπόλεως 28 Αυγούστου 1881 γράφει]

Εκ Καρδίτσης [ Φουρνά].
Η χαρμόσυνος φωταψία χθές τη νύχτα στην Καρδίτσα για την είσοδο του Ελληνικού απελευθερωτικού στρατού επρόκειτο να μεταβληθεί εις φωταψίαν τρόμου και θλίψης . Κατά τα μεσάνυχτα τεράστια πυρκαγιά εκ των φώτων [ Δάδες] αποτέφρωσε 120 μαγαζιά και σπίτια στην αγορά της πόλης. Η πυρκαγιά έσβησε ευτυχώς το πρωί της σήμερον με τεράστιες ζημιές που ακόμη μας είναι αγνωστες. Ακόμη διαβάζουμε στο ένθετο της εφημερίδος <<ΑΙΩΝΑ>> ΕΚ Φαναρίου Θεσσαλίας. Από 18 Αυγούστου 1881. Σήμερον την 6η πρωινή κατελήφθη παρά του Ελληνικού στρατού υπο τον Συνταγματάρχη Σπυρίδων Γ. Καραϊσκάκη η πόλις και το φρούριον του Φαναρίου. Είναι αδύνατον να περιγραφεί η χαρά και ο ανθουσιασμός των κατοίκων . Η είσοδος του Ελληνικού στρατού εις Φανάριον γράφουν εις τον ΑΙΩΝΑ την 18η Αυγούστου και περί ώραν 6,30 το φρούριον παρέλαβε ο αρχηγός της δ’ φάλαγγας συνταγματάρχης Σπυρίδων Καραϊσκάκης και περί ωραν 7,30 εισήλθεν εις την κώμην ο υπ αυτού στρατός. Η υποδοχή του Ελληνικού στρατού και ιδιαίτερα του Σπυρίδωνα υπήρξε πανηγυρικωτάτη και ενθουσιωδεστάτη και γιατί όχι πολύ μακρυά από την κώμη του Φαναρίου βρίσκεται το χωριό του ήρωα πατέρα του Γ. Καραϊσκάκη το Μαυρομμάτι. Αργά το απόγευμα ο Σπυρίδων Καραϊσκάκης προσεκάλεσε σε γεύμα τον Ταφίκ Μπέη και άλλους ελθόντας Χριστιανούς και Οθωμανούς εκ Τρικάλων Φαναρίου και γύρω περιοχών. Οι τρόποι αυτοί του γιου της Καλογριάς κατενθουσίασαν τους Οθωμανούς . Εκείνη την μέρα συνέβησαν πάρα πολλά συγκινητικά γεγονότα όπως αυτό με τον υπέργηρο παλαιό Δερβέναγα των Αγράφων Χαντζή Χουσεϊν Μπέη ο οποίος μόλις αντίκρυσε τον Σπυρίδωνα Καραϊσκάκη έπεσε γονατιστός στα πόδια και λέγοντάς του <<….παιδί μου ευχαριστώ το Θεό που με αξίωσε να δω εδώ τον γιό του φίλου μου Καραϊσκάκη ….>>. Τότε ο Σπυρίδων ήταν 55 χρονών.Το Σάββατο 22 Αυγούστου έμελε να αναχωρήσει ο Φαλαγγάρχης Καραϊσκάκης και δια μέσω Μαυρομματίου και Ραψίστας [Γόμφοι] μετά της μισής φάλαγγας να μεταβεί εις Τρίκαλα. Το άλλο μισό της φάλαγγας κατευθύνθηκε προς Καλαμπάκα και Μαλακάσι.

Την επόμενη μέρα με τη συνοδεία στρατού και κατοίκων του Μαυρομματίου αλλά και της ευρύτερης περιοχής ο γιος του Καραϊσκάκη επισκέφτηκε όπως χαρακτηριστικά δήλωσε το λεύτερο πια χωριό του ήρωα πατέρα του.

Τα επόμενα χρόνια σαν Βουλευτής Τρικάλων και Καρδίτσας επισκεπτόμενος αρκετές φορές το ιστορικό χωριό μας οι κάτοικοι του πρότειναν τη δωρεά οικοπέδου πέραν του σπιτιού της γιαγιάς του Ζωής Διμιτσκή και του μεγάλου ήρωα πατέρα του .

το 2019 με ενέργειες του Συλλόγου μας του Συλλόγου των απανταχού Μαυρομματιανών Αθήνας του τότε Δημάρχου του Δήμου μας κ. Γ. Κωτσού της τότε Βουλευτού του ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ με καταγωγή από το χωριό μας κ. Παναγιώτα Βράντζα και μετά από μεγάλο αγώνα και προσπάθεια των απογόνων του ήρωα Ελένη Κάτρη Λεωνίδα Καραϊσκάκη και του αδελφού της Γεωργίου Λεωνίδα Καραϊσκάκη τα οστά όλων των απογόνων του Καραϊσκάκη Μεταξύ τους και αυτά του Σπυρίδωνα και της γυναίκας του Μαρίας Κομνηνού – Βαρβάκη εγγονή του μεγάλου Έλληνα εμπόρου χαβιαριού σε όλο τον κόσμο και μεγάλου Ευεργέτη βρίσκονται σήμερα σε μνημείο στο προαύλιο της εκκλησίας μας.

Ο Σπυρίδων πέθανε μετά από μία πτώση που είχε από το άλογό του και μετά από μερικούς Μήνες τον Απρίλιο [ τον ίδιο Μήνα που είχε πεθάνει και ο πατέρας του Γ. Καραϊσκάκης ] του 1898 σε ηλικία 72 ετών άφησε την τελευταία του πνοή αθόρυβα και πάμπτωχος κατά κυριολεξία στην ψάθα με τον βαθμό του Αντιστρατήγου.

Δ. Γιώτης

πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου Μαυρομματίου ‘’ Ο ΚΑΡΑΊΣΚΑΚΗΣ,,

Αρκετά στοιχεία άντλησα μέσα από το βιβλίο του χωριανού μου καθηγητή φιλόλογο ,Συγγραφέα κ. Νικολάου Βλάχου ΄΄ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ,, Η γέννησή του και η νεανική επαναστατική του δράση ΄΄ το τελευταίο οδοιπορικό στη γενέτειράτου ‘’