Ν. Καραγιάννης: Οι αλλαγές στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και το νέο εκλογικό σύστημα

Ο νέος νόμος ψηφίστηκε στα τέλη Ιουνίου 2026 και είναι ο 5314/2026, (ΦΕΚ 103 Α΄/29.6.2026) και αποτελεί ένα νομοθέτημα 774 άρθρων.

Θα προσπαθήσω να κωδικοποιήσω κάποιες από αυτές τις αλλαγές όσο πιο σύντομα γίνεται (αντίστοιχες αλλαγές ισχύουν και για τις Περιφέρειες απλά εδώ αναφέρομαι στους Δήμους για την οικονομία του χώρου).

1) Η πρώτη από τις κομβικές αλλαγές αφορά στον τρόπο εκλογής Δημάρχων και Περιφερειαρχών. Οι δημοτικές και περιφερειακές αρχές της χώρας θα εκλέγονται σε έναν και μόνο γύρο. Ο εκλογέας θα έχει τη δυνατότητα επιλογής και δεύτερου συνδυασμού υποψηφίου Δημάρχου-Περιφερειάρχη, στο ίδιο ψηφοδέλτιο.

Οι ψηφοφόροι θα βάζουν σταυρό προτίμησης στον συνδυασμό, στον δήμαρχο ή στον περιφερειάρχη και αντιστοίχως τους συμβούλους, όπως ακριβώς τους επέλεγαν έως σήμερα. Στο κάτω μέρος του ψηφοδελτίου, ωστόσο, θα παρατίθενται και οι υπόλοιποι υποψήφιοι Δήμαρχοι- Περιφερειάρχες κατά σειρά ανακήρυξης, έτσι ώστε ο εκλογέας, εφόσον το επιθυμεί, να δίνει εναλλακτική–δεύτερη ψήφο σε άλλον υποψήφιο Δήμαρχο - Περιφερειάρχη.

Μετά το κλείσιμο της κάλπης η καταμέτρηση θα διεξάγεται με τον τρόπο που έγινε και στις εκλογές του 2023. Αν ο πρώτος σε σταυρούς συνδυασμός ξεπεράσει το 42% τότε εκλέγεται άμεσα Δήμαρχος - Περιφερειάρχης συγκεντρώνοντας τουλάχιστον τα 3/5 των εδρών. Σε αυτή την περίπτωση δεν λαμβάνεται υπόψη η εναλλακτική ψήφος. Σε αντίθετη περίπτωση, αν δηλαδή κανένας συνδυασμός δεν περάσει τον πήχη του 42% , τότε ενεργοποιείται άμεσα η β’ φάση της καταμέτρησης.

Στη δεύτερη φάση προκρίνονται οι δύο πρώτοι συνδυασμοί -αυτοί δηλαδή που με το παλιό σύστημα θα περνούσαν στη δεύτερη Κυριακή- και στους σταυρούς που ήδη έχουν συγκεντρώσει θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που πιθανόν έχουν πάρει από ψηφοφόρους που ως πρώτη επιλογή σταύρωσαν

συνδυασμούς που δεν προκρίθηκαν στη β’ φάση. Νικητής θα είναι ο συνδυασμός που συγκέντρωσε τις περισσότερες ψήφους και στις δύο εκλογικές φάσεις .
2. Το συμβούλιο της δημοτικής κοινότητας θα αποτελείται από:

• Στις μικρές κοινότητες ( έως 300 κατοίκους ) δεν εκλέγεται συμβούλιο, αλλά ένας Εκπρόσωπος Δημοτικής Κοινότητας. Μέχρι τώρα έναν εκπρόσωπο εξέλεγαν οι τοπικές κοινότητες μέχρι 200 κατοίκους.

• Τρία (3) μέλη, σε δημοτικές κοινότητες με πληθυσμό από τριακόσιους έναν (301) έως δύο χιλιάδες (2.000) κατοίκους,

• Πέντε (5) μέλη, σε δημοτικές κοινότητες με πληθυσμό από δύο χιλιάδες έναν (2.001) έως δέκα χιλιάδες (10.000) κατοίκους

• Εννέα (9) μέλη, σε δημοτικές κοινότητες με πληθυσμό από δέκα χιλιάδες έναν (10.001) έως εκατό χιλιάδες (100.000) κατοίκους

3. Ο ελάχιστος αριθμός υποψηφίων που πρέπει να περιλαμβάνει ένας δημοτικός συνδυασμός είναι:

α) Για τους υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους, ίσος τουλάχιστον με τον αριθμό των εδρών του δημοτικού συμβουλίου με δυνατότητα προσαύξησης έως και 125%. (Για τον Δήμο Καρδίτσας για παράδειγμα, όπου εκλέγονται 35 δημοτικοί σύμβουλοι και ο Δήμαρχος, ο ελάχιστος αριθμός είναι 35 και ο μέγιστος 79 υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι)

β) Για τους υποψήφιους τοπικούς συμβούλους, ίσος τουλάχιστον με τον αριθμό των εδρών κάθε δημοτικής κοινότητας, με δυνατότητα προσαύξησης έως και 100%.

4. Κατάργηση δημοτικών ενοτήτων ως εκλογικών περιφερειών. ‘Όλοι οι Δήμοι θα είναι μια εκλογική περιφέρεια και ο κάθε δημότης θα μπορεί να βάζει από 1-4 σταυρούς προτίμησης, πάλι ανάλογα με τον δήμο ( Δήμος Καρδίτσας έως 4 σταυρούς)

5. Η δυνατότητα εκλογής άνευ σταυρού ( εφόσον το επιθυμούν οι συνδυασμοί) από 1 έως 3 επιπλέον δημοτικούς συμβούλους , ανάλογα με τον αριθμό εδρών του δημοτικού συμβουλίου ( για τον Δήμο Καρδίτσας, για παράδειγμα, είναι 1 έως 3)
Προφανής στόχος της αλλαγής είναι η προσέλκυση ικανών επιστημόνων και υποψηφίων εγνωσμένου κύρους, οι οποίοι μπορούν να συνεισφέρουν στις τοπικές κοινωνίες αλλά δεν μπορούν ή δεν έχουν το χρόνο να ‘τρέξουν’ για σταυρό και αυτό είναι αποτρεπτικό για τη συμμετοχή τους στα κοινά. Όπως δηλαδή και ο Πρωθυπουργός ορίζει «εξωκοινοβουλευτικούς» υπουργούς.

6. Επιπλέον του αριθμού των υποψηφίων της, κάθε δημοτικός συνδυασμός δύναται να περιλαμβάνει υποψήφιους δημοτικούς συμβούλους έως και το δέκα τοις εκατό (10%) του αριθμού των εδρών του δημοτικού συμβουλίου, οι οποίοι θα είναι έως και 30 ετών, και θα ψηφίζονται όπως όλοι οι άλλοι( δεν αλλάζει ο συνολικός αριθμός των δημοτικών συμβούλων που εκλέγονται , δηλαδή 35 για παράδειγμα στο Δήμο Καρδίτσας)

Επομένως το ψηφοδέλτιο θα έχει της εξής μορφή:

α) Το επώνυμο και το όνομα του υποψήφιου δημάρχου

β) Την ένδειξη «ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΑΝΕΥ ΣΤΑΥΡΟΥ» και από κάτω τίθενται το επώνυμο και το όνομα των υποψηφίων δημοτικών συμβούλων άνευ σταυρού (εφόσον υπάρχουν)

γ) Ο τίτλος «ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ» και στη συνέχεια από κάτω το επώνυμο και το όνομα των υποψηφίων δημοτικών συμβούλων

δ) Ο τίτλος «ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ», ή ο τίτλος «ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΙ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ » ( για τοπικές κοινότητες έως 300 κατοίκους) που ακολουθείται από το όνομα της δημοτικής κοινότητας και από κάτω το επώνυμο και το όνο μα των υποψηφίων συμβούλων της δημοτικής κοινότητας του συνδυασμού.

ε) Ο τίτλος «ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΨΗΦΟΣ » και στη συνέχεια τα ονόματα των λοιπών συνδυασμών κατά σειρά ανακήρυξης και σε παρένθεση το ονοματεπώνυμο των άλλων υποψηφίων δημάρχων.

Ο εκλογέας λοιπόν θα μπορεί να βάλει:
• 1 έως 4 σταυρούς προτίμησης σε υποψηφίους δημοτικούς συμβούλους

• 1 έως 2 σταυρούς προτίμησης σε υποψηφίους τοπικών κοινοτήτων από 300 κατοίκους και άνω ή 1 σταυρό σε υποψήφιο κοινότητας έως 300 κατοίκους

• 1 σταυρό ως εναλλακτική ψήφο σε άλλον υποψήφιο Δήμαρχο.

7. Καταργείται η δυνατότητα υποχρεωτικής απόσπασης λόγω εκλογής για δημοτικούς και τοπικούς συμβούλους και προέδρους κοινοτήτων.

8. Δίνεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας για τους εκλογείς, εφόσον το επιθυμούν, σε ειδικά εκλογικά κέντρα σε όλη τη χώρα.

Ο Κώδικας περιλαμβάνει αλλαγές σε όλο το φάσμα της Αυτοδιοίκησης ,όπως στο σύστημα διακυβέρνησης, την καταστατική θέση αιρετών, την εποπτεία, τις αρμοδιότητες και την οικονομική διαχείριση των ΟΤΑ κλπ που είναι δύσκολο να αναφερθούν – πόσω μάλλον να αναλυθούν- σε ένα άρθρο.

Παρέθεσα κάποιες από τις νέες ρυθμίσεις του νόμου προς ενημέρωση των δημοτών. Τροφή για σκέψη! Στην πορεία θα έχουμε τη δυνατότητα να τις αναλύσουμε και να δούμε και τυχόν αλλαγές που ενδεχομένως θα γίνουν…

Νίκος Γ. Καραγιάννης

Διευθυντής 3ου Γυμνασίου Καρδίτσας

πρ. Αντιπεριφερειάρχης

Μέλος Κυβερνητικής Επιτροπής Κρατικής Αρωγής