Η κάλπη του "ΝΑΙ - ΟΧΙ" με τα σφαιρίδια, η αδιαφανής και η διαφανής των ψηφοδελτίων - Ιστορική αναδρομή των ψηφοδελτίων ^Κύριο

Στην αρχαία Αθήνα είναι άλλοτε φανερή δια ανατάσεως της χειρός, άλλοτε μυστική δια οστράκων. Σε περίπτωση διαφωνίας στη φανερή ψηφοφορία περί του αποτελέσματος γινόταν επανάληψη και ελέγετο "διαχειροτονία".

Στη νεότερη εποχή, από συστάσεως του Ελληνικού Κράτους, έχουμε και τα δύο είδη ψηφοφορίας - τη φανερή και τη μυστική. Η μεν φανερή δι΄ανατάσεως της χειρός του ονομαστικά προσωνουμένου-προσκαλουμένου ψηφοφόρου η δε μυστική με σφαιρίδια ή ψηφοδέλτια.

Το πρώτο ψηφοδέλτιο χρησιμοποιήθηκε επί βασιλέως Όθωνα το 1834 στις δημοτικές εκλογές στο νομό Αργολιδο-Κορινθίας. Ήταν λευκό χαρτί και επάνω του ο εκλογές σημείωνε χειρόγραφα την προτίμησή του.

Επειδή ήταν χειρόγραφο και οι Έλληνες στη συντριπτική τους πλειοψηφία αναλφάβητοι - επομένως εύκολο να χειραγωγούνται από τους υποψηφίους μέσω των κομματαρχών τους το 1864 με το Σύνταγμα καταργήθηκε το χειρόγραφο ψηφοδέλτιο και ως μέσο ψηφοφορίας καθιερώθηκε το σφαιρίδιο μετά από πρόταση των Επτανησίων βουλευτών αφού εκεί εχρησιμοποιείτο λόγω Ενετοκρατίας. Το σφαιρίδιο καθιερώθηκε για να πολεμηθούν οι παραβιάσεις του απορρήτου της ψήφου που γινόταν με τα ψηφοδέλτια την περίοδο της Οθωνικής περιόδου.

Το σφαιρίδιο ως ψηφοδέλτιο χρησιμοποιείται στις εθνικές εκλογές το 1865 (14-17 Μαΐου), τις οποίες κέρδισε ο Μεσσήνιος Αλέξανδρος Κουμουνδούρος.

Η διαδικασία της ψηφοφορίας με σφαιρίδιο γινόταν ως εξής: Στα εκλογικά τμήματα υπήρχαν τόσες κάλπες όσοι και οι υποψήφιοι. Η κάλπη του υποψηφίου, μεταλλική(από τσίγκο), ήταν χωρισμένη εσωτερικά σε δύο μέρη, που εξωτερικά ξεχώριζαν δεξιά και αριστερά με διαφορετικό χρώμα. Το αριστερό μέρος όπως την έχουμε μπροστά μας και τη βλέπουμε είχε μαύρο χρώμα και έγραφε ΟΧΙ και το δεξιό μέρος ήταν λευκό και έγραφε ΝΑΙ. Στο επάνω μέρος της κάλπης υπήρχε κολλημένος ένας σωλήνας υπό γωνία από πάνω προς τα κάτω προς το εσωτερικό της κάλπης, με κατάληξη σε στρογγυλή οπή.

Ο ψηφοφόρος έπαιρνε από το σφαιροδότη (ήταν βοηθός- μέλος της εφορευτικής επιτροπής) ένα μολυβένιο σφαιρίδιο, το σήκωνε ψηλά με το χέρι του για να το βλέπουν τα μέλη της εφορευτικής επιτροπής ότι μόνο αυτό κρατάει και όχι δεύτερο και πλησιάζοντας στην κάλπη, έβαζε το χέρι του μέσα στο σωλήνα και ανάλογα που ήθελε - στο ΝΑΙ ή στο ΟΧΙ έριχνε το σφαιρίδιο. Το ΝΑΙ ήταν η θετική ψήφος και το ΟΧΙ η αρνητική. Ο Ψηφοφόρος που ήθελε να καταψηφίσει κάποιον υποψήφιο έριχνε το σφαιρίδιο στο μέρος της κάλπης με μαύρο χρώμα και από εδώ βγήκαν οι παροιμιακές φράσεις << τον μαύρισε....έφαγε μαύρο...θα φάει μαύρο..κ.α.>>. Ετέθη το πρακτικό ζήτημα ότι το μολυβένιο σφαιρίδιο πέφτοντας μέσα θα πρόδιδε το μέρος που έπεσε και έτσι την ψήφο οπότε οι κατασκευαστές της κάλπης χρησιμοποίησαν στο εσωτερικό επένδυση εριούχου υφάσματος.

Στις εκλογές αυτές εφευρέθηκε ο τρόπος σημαδέματος είτε εκουσίως από τους φανατικούς ψηφοφόρους υποψηφίου είτε κατ΄εντολή και τούτο εγένετο δια δαγκώματος του σφαιριδίου - αφήνοντας επάνω του το αποτύπωμα των δοντιών. Από αυτόν τον τρόπο προήλθε και η έκφραση «το έριξα δαγκωτό»!

Ο νόμος υποχρέωνε επί ποινή προστίμου και φυλακίσεως ο ψηφοφόρος να περάσει υποχρεωτικά από την κάλπη κάθε υποψηφίου και να ψηφίσει κατά τον ίδιο τρόπο. ήταν ιδιαίτερα χρονοβόρα για τον εκλογέα. Αυτό καθυστερούσε πολύ την εκλογή. Το σφαιρίδιο μπορεί να περιόρισε την νοθεία αλλά δεν την εξάλειψε αφού πάντα βρίσκονταν τρόπος για νόθευση-αλλοίωση του εκλογικού αποτελέσματος. Τούτο περισσότερο περιορίσθηκε με την αυστηροποίηση της νομοθεσίας ιδίως μετά το 1877. Ένας τρόπος νοθείας, όπου είχε διαπιστωθεί κατά βεβαία εκτίμηση το αποτέλεσμα στην προκειμένη κάλπη, ήταν να την αναποδογυρίσουν δήθεν εξ απροσεξίας-λάθους και να μπερδευτούν τα σφαιρίδια των δύο χωρισμάτων οπότε δεν γινόταν καταμέτρηση. Υπήρξαν εκλογές που το αποτέλεσμά τους κρίθηκε για ένα σφαιρίδιο. Οι εκλογές με σφαιρίδιο ανέδειξαν τότε πρωτοπόρο την Ελλάδα σε όλη την Ευρώπη στην άμεση εκλογή.

Με πρωτοβουλία του Ελευθερίου Βενιζέλου στο Σύνταγμα του 1911 δεν παρέμεινε η διάταξη του Συντάγματος του 1864 για το σφαιρίδιο παρά διατυπώθηκε ότι ο νομοθέτης θα ορίσει δια νόμου το μέσο ψηφοφορίας. Έτσι το (έντυπο) ψηφοδέλτιο επανήλθε στις δημοτικές και κοινοτικές εκλογές του 1914 και στις Εθνικές Εκλογές του 1926 με το σταυρό προτιμήσεως 1926 και ισχύει μέχρι σήμερα. Έτσι αναγκαστικά άλλαξε και ο τύπος της κάλπης που για 10ετίες ήταν αδιαφανής μέχρι που τα τελευταία χρόνια ήρθε η διαφανής κάλπη(προφανώς λόγω υλικού κατασκευής της αφού τότε δεν υπήρχε το διαφανές υλικό).

Οι μεθοδεύσεις σημαδέματος των ψηφοδελτίων δια στιγμάτων, δια τσακισμάτων, δια διοχέτευσης εσφραγισμένου και υπογεγραμμένου φακέλου από ασυνείδητους δικαστικούς αντιπροσώπους για την εφαρμογή της αλυσσίδας κα...κ.α (ούτε ξέρω τι έχω δει ως Δικαστικός Αντιπρόσωπος σε εκλογές για τέσσερες 10ετίες ) δεν θα πάψουν ποτέ. Μπορεί να μειώθηκαν κάπως τα τελευταία χρόνια αλλά η διακής επιθυμία των Παρατάξεων και των Υποψηφίων να υπερισχύσουν τους ωθούν συχνάκις στην παρανομία - παραβίαση της εκλογικής νομοθεσίας. Η Νομολογία των αρμοδίων δικαστηρίων βρίθει από περιπτώσεις.

Στο ΔΗΜΟ ΑΡΓΙΘΕΑΣ στις εκλογές μάλλον του 1907 αντιμέτωποι για Δήμαρχοι βρέθηκαν οι Βασίλειος Τσαντούλας από Μεταμόρφωση (Κατούσι) Ανθηρού και Δημήτριος (Δημητρούλας) Οικονόμου από τα Βραγκιανά. Ως μέσον ψηφοδελτίου ήταν ακόμα τα σφαιρίδια και μετά την καταμέτρηση νικητής αναδείχτηκε ο Δημητρούλας Οικονόμου για ένα σφαιρίδιο -μία ψήφο. Λέγονταν μάλιστα κοροϊδευτικά πως ο Τσαντούλας έχασε από το Δημητρούλα <<για μια κακαράντζα>>, έτσι αποκαλούσαν τα σφαιρίδια.

Οι θέσεις-απόψεις μου για την Αργιθέα έχουν κατατεθεί πολλάκις -γραπτώς και προφορικώς. Σε όσο με αφορά έχω το θάρρος της γνώμης και εκφράζομαι ο ίδιος και όχι δι΄αντιπροσώπων οποθενδήποτε προερχομένων.

Εύχομαι καλή επιτυχία στους συνδυασμούς για τη Διοίκηση του Δήμου ΑΡΓΙΘΕΑΣ με την παράκληση να κρατήσουν -επικεφαλής, υποψήφιοι και υποστηρικτές τους- το επίπεδο που πρέπει επιδεικνύοντας έτσι την επιβαλλόμενη σύνεση για το καλό του Τόπου μας.

Καλή επιτυχία και στους υποψηφίους Αργιθεάτισσες-Αργιθεάτες Περιφερειακούς Συμβούλους Θεσσαλίας - αλλά και σε όλες-όλους τις Αργιθεάτισσες-Αργιθεάτες που συμμετέχουν στα ψηφοδέλτια ανά την Επικράτεια είτε ως επικεφαλής, είτε ως σύμβουλοι.

Μενέλαος Παπαδημητρίου

Συγγραφέας - Δικηγόρος Αθηνών