Δώρα Θωμοπούλου: "Η εκπαίδευση ως εργαλείο κοινωνικής ενσωμάτωσης"

Η Ελληνική κοινωνία μέχρι την δεκαετία του ενενήντα αυτοχαρακτηριζόταν ως  απόλυτα ομοιογενής. Οι φυλετικές (Ρομά, Αρβανίτες, Βλάχοι, Πομάκοι, κ.λ.π.), γλωσσικές (δίγλωσσοι  λατινόφωνοι, σλαβόφωνοι, αρβανιτόφωνοι, τουρκόφωνοι πληθυσμοί) και θρησκευτικές (εβραίοι, μουσουλμάνοι) ομάδες θεωρούνταν  ετερότητες που είτε έπρεπε να ομογενοποιηθούν με την πλειονότητα,   μέσω της επιτυχημένης  αφομοιωτικής λειτουργίας του ενιαίου εκπαιδευτικού συστήματος είτε περιθωριοποιούνταν, όπως στη περίπτωση των Ρομά. Το επίσημο κρατικό εκπαιδευτικό σύστημα δεν λάμβανε υπ΄όψη του τις ιεραρχήσεις, τα αξιακά συστήματα και  τις πολιτισμικά ορισμένες  ιδιαιτερότητες της κάθε ομάδας.  ‘Όλες/όλοι οι Ελληνίδες/Έλληνες έπρεπε να  αποκτήσουν μια κοινή, στατικά ορισμένη, εθνοτική, γλωσσική, θρησκευτική και πολιτισμική  ταυτότητα.

Στην πραγματικότητα όμως πίσω από την κατασκευασμένη εξωτερική  ομοιογένεια  των Ελλήνων υπήρχε ένας πολυπολιτισμικός πλούτος ανθρώπων με ιδιαίτερα φυλετικά, γλωσσικά, θρησκευτικά και εθνοτικά χαρακτηριστικά όπως και σε όλα τα Εθνικά Ευρωπαϊκά κράτα. Η πρώτη συνειδητοποίηση αυτής της πολυπολιτισμικότητας οφείλεται στον επαναπατρισμό Ελλήνων Προσφύγων από την Γερμανία και το πρώην Ανατολικό μπλοκ στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης. Σε αυτή την σημαντική στιγμή της ιστορίας της Ελληνικής Δημοκρατίας δημιουργούνται τα πρώτα εξειδικευμένα σχολεία για την εκπαίδευση των παιδιών που επαναπατρίζονται και τα οποία δεν μιλούν ως κύρια γλώσσα τα Ελληνικά. Το ΠΑΣΟΚ το 1985 αναβαθμίζει αυτά τα σχολεία και τα μετατρέπει σε Σχολεία Αποδήμων Ελληνοπαίδων.  Την δεκαετία του ενενήντα η έλευση των μεταναστών έπειτα από την πτώση του Υπαρκτού Σοσιαλισμού στη Βαλκανική Χερσόνησο φέρνει στο εκπαιδευτικό προσκήνιο με έντονο τρόπο τα προβλήματα που προκύπτουν από την πολυπολιτισμικότητα της Ελληνικής κοινωνίας. Πλέον οι εκπαιδευτικές ανάγκες δεν ήταν οι ίδιες για όλα τα παιδιά του Ελληνικού σχολείου.  Νομικά το κράτος προσπάθησε να δώσει  τη λύση μέσω της δημιουργίας των Σχολείων Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης. Η απόφαση για την δημιουργία των Διαπολιτισμικών Σχολείων λήφθηκε και πάλι από το ΠΑΣΟΚ το 1996. Βέβαια ο μικρός αριθμός των Διαπολιτισμικών Σχολείων δεν μπόρεσε να δώσει απαντήσεις σε όλα τα εκπαιδευτικά και κοινωνικά προβλήματα που προέκυψαν, τα οποία όμως λύθηκαν με δυναμικό τρόπο από τις εκπαιδευτικές κοινότητες όλων των σχολείων της χώρας. Ο ρόλος των εκπαιδευτικών ήταν καθοριστικός και δεν έχει προβληθεί όσο θα έπρεπε στο δημόσιο λόγο.

Η Θεσσαλία διακρίνεται για την εσωτερική της πολυπολιτισμικότητα (Βλάχοι, Ρομά, Σαρακατσάνοι, Καραγκούνηδες κ.λ.π) η οποία έχει ενισχυθεί τις τελευταίες τρεις δεκαετίες  με την έλευση των μεταναστών. Το κεντρικό κράτος αλλά και οι περιφερειακές και δημοτικές αρχές οφείλουν να δημιουργήσουν τις κατάλληλες κοινωνικές συνθήκες για την ένταξη των διαφορετικών εθνικών, εθνοτικών, φυλετικών  και γλωσσικών ομάδων στην Θεσσαλική κοινωνία. Κάθε ομάδα έχει τα ιδιαίτερα πολιτισμικά της χαρακτηριστικά και το δικό της αξιακό σύστημα (π.χ οι Ρομά προτάσσουν τις αρχές της οικογένειας από την πίστη στο κράτος). Μόνο μέσα από τον αλληλοσεβασμό κάθε ομάδας μπορούμε να συνυπάρχουμε. Πρέπει όλες/όλοι μας να καταλάβουμε πως το βασικό εργαλείο για την οργανική ενσωμάτωση της διαφορετικότητας είναι η εκπαίδευση.  Η εκπαίδευση που σέβεται τις ετερότητες και αποδέχεται όλα τα μέλη της κοινωνίας από όπου και αν προέρχονται. Μόνο βιωματική μπορεί να είναι η αίσθηση του συνανήκειν και αυτή κατασκευάζεται στην σπουδαιότερη κοινωνική μονάδα, το σχολείο.

Το ΚΙΝΑΛ στο πρόγραμμα του στοχεύει σε μια  παιδεία χωρίς αποκλεισμούς. Δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην καλλιέργεια της ισότητας, την άρση των διακρίσεων (φυλετικών, εθνοτικών, γλωσσικών και φύλου), την αύξηση των αθλητικών και καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων, την ενίσχυση του κοινωνικού ρόλου της/του δασκάλας/δασκάλου, την ανάπτυξη της συνεργατικότητας και την δια βίου εκπαίδευση. Κυρίαρχος στόχο του προγράμματος  εκτός της μετάδοση των γνώσεων και των δεξιοτήτων  είναι η καλλιέργεια της δημοκρατικής συνείδησης. Στις μέρες μας γνωρίζοντας τα λάθη που έγιναν σε επίπεδο πολιτικών αποφάσεων οφείλουμε να σχεδιάσουμε ένα  Ευρωπαϊκό εκπαιδευτικό σύστημα αντλώντας τόσο από τις σύγχρονες παιδαγωγικές και κοινωνικές θεωρίες όσο και από την  εμπειρία των Ελληνίδων/ Ελλήνων εκπαιδευτικών.  Μόνο αν το σύνολο  των κατοίκων της χώρας, από οποιαδήποτε ομάδα και αν προέρχονται, λάβει μια σύγχρονη παιδεία βασισμένη στα ανθρώπινα δικαιώματα, τις ευρωπαϊκές αξίες και τον σεβασμό της διαφορετικότητας, θα δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε η Ελλάδα να γίνει  ένα κράτος με  υπεύθυνες/υπεύθυνους πολίτες που δεν θα γίνονται έρμαια του λαϊκιστικού πολιτικού λόγου.

Δώρα Θωμοπούλου

Υποψήφια Βουλευτής Καρδίτσας

Θεατρολόγος, Ηθοποιός, Εκπαιδευτικός