Κ.Ε.ΠΕ.Α. Μουζακίου: Η περίπτωση του Κέντρου Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία Μουζακίου Καρδίτσας ^Κύριο

Πέρα από τις άμεσες και αναγκαίες δράσεις για ανοικοδόμηση και αντιμετώπιση των επιπτώσεων, οι συνέπειες εκτείνονται και επηρεάζουν ευρύτερα πεδία. Η οικονομία υφίσταται σοβαρές ζημιές, το περιβάλλον υποφέρει με την απειλή της ρύπανσης των υδάτων και της χλωρίδας και πανίδας και η διαδικασία ανασυγκρότησης απαιτεί πολύτιμο χρόνο και τεράστιους πόρους. Για όλους τους παραπάνω λόγους, οι φυσικές καταστροφές είναι αναγκαίο να αποτελέσουν την αφορμή και το κίνητρο για την ανάπτυξη μίας ισχυρής και ολοκληρωμένης περιβαλλοντικής κουλτούρας μέσω της ενίσχυσης της αντίστοιχης εκπαίδευσης.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι ένα ισχυρό εργαλείο για την ενδυνάμωση της περιβαλλοντικής κουλτούρας και αποτελεί κρίσιμο τμήμα της ανάπτυξης ενός βιώσιμου μέλλοντος και μιας σύγχρονης κοινωνίας που τίθεται σε τροχιά αειφορίας. Μέσω σχολικών εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εξειδικευμένων προγραμμάτων που υλοποιούνται στα Κέντρα Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία (εφεξής Κ.Ε.ΠΕ.Α.), οι άνθρωποι διδάσκονται για τη σημασία της φύσης, τη διατήρηση των οικοσυστημάτων και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει το περιβάλλον.

Τα Κ.Ε.ΠΕ.Α. λειτουργούν ως δομές διδασκαλίας και ενημέρωσης που μέσα από τις δραστηριότητές τους επιδιώκεται οι συμμετέχοντες να ενημερωθούν και να αναπτύξουν δεξιότητες ενσυνειδητότητας και σεβασμού για το φυσικό περιβάλλον. Τα Κ.Ε.ΠΕ.Α. προσφέρουν πληθώρα προγραμμάτων που επικεντρώνονται στη βιώσιμη ανάπτυξη, στην ανακύκλωση, στη διαχείριση των απορριμμάτων, στη διατήρηση της βιοποικιλότητας και σε πολλές άλλες θεματικές. Αποτελούν έναν ισχυρό πόλο έλξης περιβαλλοντικού τουρισμού και μπορούν να συμβάλουν δυναμικά στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη της περιοχής τους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί και το Κ.Ε.ΠΕ.Α. Μουζακίου (https://www.kpem.gr/).

Το Κ.Ε.ΠΕ.Α. Μουζακίου έχει επιδείξει εξαιρετική δραστηριότητα και πρωτοβουλίες από το 2006 έως τα τέλη της δεκαετίας του 2020 και πριν την έξαρση της πανδημίας του Covid-19. Κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, πραγματοποίησε προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που προσέλκυσαν πάνω από 21.000 μαθητές και εκπαιδευτικούς, καθώς και σεμινάρια με συμμετοχή περίπου 9.000 ατόμων ανεξαρτήτως επαγγελματικού τομέα. Το Κ.Ε.ΠΕ.Α. Μουζακίου υποστήριξε εθνικά και διεθνή δίκτυα, συμμετείχε σε πολλαπλές πρωτοβουλίες οικολογικής ευαισθητοποίησης και δημιούργησε ενημερωτικό υλικό σε διάφορες μορφές.

Παρά την έντονη δραστηριότητά του, μετά το 2016, παρατηρήθηκε μείωση του ενδιαφέροντος από τους μαθητές και εκπαιδευτικούς, που οφείλεται σε διάφορα αίτια (Karampotsis, Zarra & Aspridis, εισήγηση στο συνέδριο IACUDIT 2023 με θέμα «Environmental Education and its Contribution to the Growth of Tourism. An Overview»).

Παρά το σημαντικό έργο, φαίνεται πως απουσιάζει ο γενικότερος στρατηγικός σχεδιασμός σε επίπεδο προγραμμάτων οικοτουρισμού καθώς και στην προσέλκυση νέων εκπαιδευτικών μονάδων τόσο από την Περιφέρεια Θεσσαλίας όσο και από την υπόλοιπη Ελλάδα. Ο στρατηγικός σχεδιασμός αποτελεί το θεμέλιο για τον καθορισμό στόχων και την οργάνωση της δομής προς την κατεύθυνση της αειφόρου εκπαιδευτικής δραστηριότητας και της βιωσιμότητας στην ευρύτερη περιοχή του Μουζακίου. Στο πλαίσιο αυτού του στρατηγικού σχεδιασμού, θα μπορούσαν να οργανωθούν δραστηριότητες στο πρόγραμμα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης του Κ.Ε.ΠΕ.Α. Μουζακίου, όπως η σύνδεσή με δράσεις στην ευρύτερη περιοχή, για παράδειγμα στη Λίμνη Πλαστήρα, με τον αιωροπτερισμό και τους ποδηλατόδρομους, οι επισκέψεις μαθητών σε αστικά κέντρα και σε περιοχές μοναδικής φυσικής και ιστορικής ομορφιάς. Ωστόσο, η έλλειψη οργάνωσης, η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, η ανεπαρκής σύνδεση με την τοπική κοινωνία, την Κοινωνία των Πολιτών, τις επιχειρήσεις και τέλος η υφιστάμενη υλικοτεχνική υποδομή, όπως οι ζημιές στο οδικό δίκτυο λόγω των έντονων καιρικών φαινομένων, αποτρέπουν την ανάπτυξη ενός συνεκτικού στρατηγικού πλάνου.

Είναι αναγκαίο το πολιτικό και διοικητικό προσωπικό να επιδείξει μεγαλύτερο ενδιαφέρον προς την υλοποίηση πρωτοβουλιών και πολιτικών που θα προωθήσουν την ανάπτυξη του εν λόγω Κ.Ε.ΠΕ.Α. Ιδιαίτερα, η έλλειψη δυνατότητας δικτύωσης και δημιουργίας αποτελεσματικών σχέσεων με την κεντρική διοίκηση οδηγεί σε λειτουργικά και οργανωτικά προβλήματα. Τέσσερις εκπαιδευτικοί προσπαθούν να διαχειριστούν όλες τις υποθέσεις του Κέντρου, όπως γραφειοκρατικά ζητήματα, οικονομικά θέματα, μάρκετινγκ και προώθηση, υποδοχή, ξεναγήσεις σε εκπαιδευτικές μονάδες και άλλα. Το αρμόδιο Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού δεν προσφέρει κίνητρα για την τοποθέτηση εκπαιδευτικών στα Κέντρα Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία, οδηγώντας στην υποστελέχωση αυτών των μονάδων. Στα Κ.Ε.ΠΕ.Α. οι εκπαιδευτικοί δεν αποκτούν αναγνωρισμένη διδακτική εμπειρία και δεν υπάρχει αντίστοιχη μοριοδότηση με αποτέλεσμα να μην προτιμούν να εργαστούν σε αυτά, ενώ όσοι απασχολούνται είναι αναγκαίο να αποκτήσουν γνώσεις σε θέματα που δεν σχετίζονται με το διδακτικό τους αντικείμενο.

Για την ανάπτυξη και την ενδυνάμωση του Κέντρου αλλά και της οικονομικής ανάπτυξης της ευρύτερης περιοχής απαιτούνται μια σειρά δράσεων, όπως:

• η δημιουργία και η εξασφάλιση χρηματοδοτούμενων δραστηριοτήτων, που θα εστιάζουν στην περιβαλλοντική εκπαίδευση,
• η παροχή κινήτρων στα μέλη της εκπαιδευτικής κοινότητας που εργάζονται στα Κ.Ε.ΠΕ.Α. από το Υπουργείο και η τακτική επιμόρφωσή τους από επιστημονικούς φορείς,
• η ανάπτυξη συνεργασιών με τους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, τον ιδιωτικό τομέα, τις ΜΚΟ,
• η αναβάθμιση των περιβαλλοντικών πολιτικών,
• η βελτίωση των υλικοτεχνικών υποδομών,
• η δημιουργία μιας κουλτούρας συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας,
• η μείωση της γραφειοκρατίας και η βελτίωση του θεσμικού πλαισίου λειτουργίας, και τέλος
• η ενίσχυση του προγράμματος Erasmus+.

Εν κατακλείδι, η λειτουργία του Κέντρου Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία του Μουζακίου, με σύγχρονο στρατηγικό σχεδιασμό στην οικονομία και στον τουρισμό θα συμβάλει στη διαμόρφωση μιας ισχυρής περιβαλλοντικής κουλτούρας και στην κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη τόσο της περιοχής όσο και της ευρύτερης περιφέρειας.

• Ντάνης Αντώνιος, Εκπαιδευτικός, Χημικός, Προϊστάμενος Κ.Ε.ΠΕ.Α. Μουζακίου, email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..

• Ασπρίδης Μ. Γεώργιος, Καθηγητής, Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου & Σχεδιασμού, Παν. Θεσσαλίας, email : Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..

• Ζάρρα Παναγιώτα, PhDc, Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου & Σχεδιασμού, Παν. Θεσσαλίας, email : Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..

• Καραμπότσης Ευάγγελος, PhDc, Τμήμα Μηχανικών Οικονομίας & Διοίκησης, Πολυτεχνική Σχολή, Παν. Αιγαίου, email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..