Γ. Κωτσός: «Ο Δήμος Μουζακίου πρότυπο περιφερειακής ανάπτυξης» ^Κύριο

Ιστορικά το Μουζάκι ήταν κοινωνικό, εμπορικό, πολιτιστικό, οικονομικό, εκπαιδευτικό κέντρο μια ευρύτερης περιοχής, αυτής του σημερινού Δήμου Μουζακίου, της περιοχής της Αργιθέας και ενός σημαντικού τμήματος της περιοχής της Λίμνης Ν. Πλαστήρα, όπως και ενός τμήματος του Καπποδιστριακού Δήμου Ιθώμης.

Αυτόν το ρόλο κυρίως ευνόησε η στρατηγική  γεωγραφική θέση του Μουζακίου, καθώς  είναι η πύλη από τον κάμπο και τα αστικά κέντρα προς την ορεινή περιοχή της Αργιθέας  και της Λίμνης Πλαστήρα, όπως επίσης και η κεντροβαρής του θέση ανάμεσα στα δύο αστικά κέντρα της περιοχής, την Καρδίτσα και τα Τρίκαλα.

Η παρούσα Δημοτική αρχή, όταν το 2003 ανέλαβε την ευθύνη της διοίκησης του Δήμου Μουζακίου, (έχοντας και την εμπειρία της διοίκησης του Δήμου Αργιθέας την περίοδο 1999 -2002) αναγνωρίζοντας ότι αποτελεί ενιαία αναπτυξιακή ενότητα με την περιοχή της Αργιθέας, σχεδίασε την ανάπτυξη όλης της περιοχής σε 4 βασικούς άξονες

1.    Στον πρωτογενή τομέα, (γεωργία – κτηνοτροφία) που αποτελούσαν και αποτελούν παραδοσιακές μορφές απασχόλησης του πληθυσμού

2.    Στον δευτερογενή τομέα (μεταποίηση) με έμφαση στα τρόφιμα και στα ποτά (γάλα, κρέας, τομάτα,  κρασί, κλπ) και στον τομέα του ξύλου

3.    Στον τριτογενή τομέα, (υπηρεσίες), και ιδιαίτερα στην παροχή υπηρεσιών στους κατοίκους της περιοχής, (δεδομένου ότι το Μουζάκι διέθετε μέχρι προσφάτως σημαντικό αριθμό δημόσιων υπηρεσιών και διαθέτει αρκετά μεγάλο αριθμό ιδιωτικών υπηρεσιών που εξυπηρετούν την ευρύτερη περιοχή) αλλά και στον τομέα του τουρισμού υπαίθρου.

4.    Στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας

Βάση γι’ αυτό το σχεδιασμό αποτέλεσαν:

1.    Το Τοπικό Αναπτυξιακό Πρόγραμμα που εκπόνησε το 1993 η Αναπτυξιακή Καρδίτσας Α.Ε.

2.    Η μελέτη για την εφαρμογή των Κοινοτικών Πρωτοβουλιών LEADER II και LEADER+,  που υλοποίησε ως Ομάδα Τοπικής Δράσης η ΑΝ.ΚΑ Α.Ε.

3.    Η μελέτη για το Ολοκληρωμένο Πρόγραμμα Ανάπτυξης για τον Αγροτικό Χώρο με αφορμή τα ΟΠΑΑΧ του Υπουργείου Γεωργίας της 3ης προγραμματικής περιόδου, που επίσης εκπόνησε η Αναπτυξιακή Καρδίτσας Α.Ε.

Το σχέδιο ανάπτυξης της περιοχής βασίστηκε στην αξιοποίηση των τοπικών πόρων και βιοτεχνικών δεξιοτήτων, για την αύξηση τοπικά της προστιθέμενης αξίας, στη βάση του καταναλωτικού ενδιαφέροντος για την ύπαιθρο χώρα και τα τοπικά προϊόντα.

Ένας τέτοιος στόχος μπορούσε να γίνει αποδεκτός από την τοπική κοινωνία έτσι ώστε να διασφαλιστεί η συμμετοχή της στην όλη διαδικασία που περιέγραφε το σχέδιο. Γι’ αυτό το λόγο εξάλλου διατέθηκε ιδιαίτερα σημαντικός χρόνος στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας, όπως επίσης και στη διασφάλιση της συμμετοχής της στην τελική εκπόνηση του σχεδίου ανάπτυξης.

Εξ’ αυτού του λόγου επιλέχθηκαν οι παραδοσιακής εξειδίκευσης κλάδοι του ξύλου λόγω του μεγάλου αριθμού επιχειρήσεων που προϋπήρχαν, των κτηνοτροφικών προϊόντων (γάλα κρέας), καθότι η περιοχή όπως προαναφέρθηκε είναι κτηνοτροφική και των ποτών, λόγω της σημαντικής αμπελοκαλλιέργειας και της αυξημένης ζήτησης τοπικών προϊόντων.

Επίσης, λόγω της ιδιαίτερης γεωγραφικής θέσης του Μουζακίου, το οποίο βρίσκεται στο κέντρο τριών ιδιαίτερα ανεπτυγμένων τουριστικά περιοχών, της Λίμνης Ν. Πλαστήρα, του Περτουλίου και των Μετεώρων, σε συνδυασμό με το ιδιαίτερου κάλλους φυσικό περιβάλλον  της περιοχής και της Αργιθέας. δόθηκε ιδιαίτερη βαρύτητα κατά τη φάση του σχεδιασμού στην ανάπτυξη του τουριστικού προϊόντος.

Τέλος, οι πλούσιοι υδάτινοι πόροι και το αυξημένο αιολικό δυναμικό έδιναν τις εγγυήσεις για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στην περιοχή.

Την αναπτυξιακή τροχιά που βιώνει σήμερα η περιοχή την πυροδότησε η αξιοποίηση της Κοινοτικής Πρωτοβουλίας LEADER II, μέσα από την οποία δημιουργήθηκαν 16 επιχειρήσεις στην περιοχή προϋπολογισμού 2,25 εκατομμυρίων Ευρώ.

Αυτές οι επιχειρήσεις αποτέλεσαν το εναρκτήριο λάκτισμα για την αναπτυξιακή έκρηξη που σημειώθηκε κατά την 3η προγραμματική περίοδο, όπου η περιοχή Μουζακίου - Αργιθέας εντάχθηκε στα Ολοκληρωμένα Προγράμματα Ανάπτυξης του Αγροτικού Χώρου του Π.Ε.Π. Θεσσαλίας που χρηματοδότησαν 20 επιχειρήσεις  προϋπολογισμού 5,35 εκατομμύρια Ευρώ.

Συνολικά, από τα προγράμματα αγροτικής ανάπτυξης που εφαρμόστηκαν στην περιοχή από το 1996 έως σήμερα ενισχύθηκαν 50 επενδύσεις με επιλέξιμο κόστος 8,08 εκατομμύρια Ευρώ και πραγματικό προϋπολογισμό αυξημένο κατά 35-40% τουλάχιστον.

Παράλληλα πιο δυναμικοί επιχειρηματίες αξιοποίησαν τον Αναπτυξιακό Νόμο και δημιούργησαν αξιόλογες επιχειρήσεις είτε στον τουριστικό τομέα, είτε στον τομέα του γάλακτος, είτε στον τομέα των τροφίμων.

Από τον Αναπτυξιακό Νόμο δημιουργήθηκαν στην περιοχή:
τρεις (3) Ξενοδοχειακές Μονάδες
ένα (1) Τυροκομείο
μία (1) Επιχείρηση παραγωγής μανιταριών και
μία (1) Βιομηχανία επεξεργασίας τομάτας

Συνολικά οι επενδύσεις της 3ης προγραμματικής περιόδου στην περιοχή του Μουζακίου, αξιοποίησαν το σύνολο  των χρηματοδοτικών  προγραμμάτων (LEADER, ΟΠΑΑΧ, Αναπτυξιακό Νόμο, προγράμματα του ΥΠΑΝ, του ΕΟΜΜΕΧ κλπ) αγγίζουν τα 50 εκατομμύρια Ευρώ.

Εδώ να σημειώσουμε τη μελέτη που έχει έτοιμη ο Δήμος Μουζακίου σε συνεργασία με την πρώην Κοινότητα Ανατολικής Αργιθέας και αφορά την ανάπτυξη χιονοδρομικού κέντρου στο Βουνό Καράβα, όπου η χιονοκάλυψη είναι ιδιαίτερα καλής ποιότητας και σε μεγάλη διάρκεια του χρόνου. Οι κλίσεις του βουνού επιτρέπουν την ανάπτυξη μίας πίστας ολυμπιακών προδιαγραφών αλλά και πολλών άλλων μεσαίου και μικρού μεγέθους. Στόχος των δύο ΟΤΑ είναι να προκηρύξουμε το έργο,  με διεθνή πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος προκειμένου να προσελκύσουμε ιδιώτες επενδυτές για την υλοποίηση του χιονοδρομικού κέντρου καθότι το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων δεν χρηματοδοτεί πλέον τέτοιου είδους δράσεις.

Στον κρίσιμο τομέα των ΑΠΕ κατ΄ αρχήν δημιουργήθηκε το μικρό Υδροηλεκτρικό εργοστάσιο της Βατσουνιάς (Δ.Δ. του Δήμου Μουζακίου), δυναμικότητας 0,7 ΜW, που λειτουργεί με τη μορφή της Ανώνυμης Εταιρείας Λαϊκής Βάσης, όπου ο Δήμος Μουζακίου συμμετέχει, κατέχοντας  το 35% του μετοχικού κεφαλαίου της.

Σε συνεργασία με τη ΔΕΗ Ανανεώσιμες Πηγές έχει δρομολογηθεί στο Δήμο Μουζακίου η υλοποίηση ενός εκ των μεγαλυτέρων Αιολικών Πάρκων της χώρας  δυναμικότητας 53 ΜW, μία επένδυση που θα ξεπερνά τα 60 εκατομμύρια ΕΥΡΩ.

Παράλληλα ο Δήμος Μουζακίου έχει έτοιμες μελέτες για την ανάπτυξη τριών ακόμη μικρών υδροηλεκτρικών εργοστασίων. Συμμετέχει επίσης στο πρόγραμμα εξοικονόμησης ενέργειας του Υπουργείου Ανάπτυξης «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ» θωρακίζοντας θερμομονωτικά το Δημαρχιακό μέγαρο και τα σχολεία της περιοχής, πρόγραμμα προϋπολογισμού 700.000,00 €. Ταυτόχρονα σε συνεργασία με την Τοπική Ένωση Δήμων & Κοινοτήτων Ν. Καρδίτσας (Τ.Ε.Δ.Κ.), θα τοποθετήσει συλλέκτες ηλιακής ενέργειας στις σκεπές των σχολειών μετατρέποντάς τη σε ηλεκτρική, εξυπηρετώντας τις ανάγκες των σχολικών μονάδων και όχι μόνο.

Σημαντική είναι η κινητικότητα και πολλών ιδιωτών που ενδιαφέρονται να αξιοποιήσουν τόσο τους υδάτινους πόρους, όσο και την ηλιακή και  αιολική δύναμη που διαθέτει η περιοχή μας.

Ο ρόλος της διασποράς

Η περιοχή Μουζακίου και Αργιθέας, όπως σχεδόν όλη η ύπαιθρος χώρα στην Ελλάδα γνώρισε σημαντική πληθυσμιακή αφαίμαξη, ένεκα της αστυφιλίας που εκδηλώθηκε στη χώρα μας μετά τη δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Αποτέλεσμα αυτού ήταν η ουσιαστική ερήμωση των ορεινών χωριών, η γήρανση του πληθυσμού και η ανάπτυξη ενός σημαντικού και καθοριστικού ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς σ’ όλη την Ελληνική Επικράτεια και όχι μόνο.

Οι μετανάστες (5.500 άτομα χωρίς να υπολογισθούν τα εξωγενή μέλη των οικογενειών τους) είναι οργανωμένοι σε κοινότητες και πολιτιστικούς συλλόγους με έδρα τον τόπο διαμονής τους σε όλα σχεδόν τα μικρο-μεσαία αστικά  κέντρα της Θεσσαλίας, τη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα. Επίσης, σύμφωνα με τον παρακάτω πίνακα, 500 περίπου κάτοικοι έχουν μεταναστεύσει την περίοδο (1955-1970) για ΗΠΑ, Καναδά, Αυστραλία και Γερμανία.

Οι σύλλογοί τους είναι επίσημα αναγνωρισμένοι, διατηρούν σχολές και ομάδες γύρω από την τοπική παράδοση, οργανώνουν γιορτές και εκδηλώσεις για θέματα που αφορούν την περιοχή καταγωγής τους όπου διατηρούν γη και σπίτι. Η επαφή τους με το Μουζάκι είναι στενή λόγω των συγγενών που διαμένουν εκεί αλλά και της κεντρικής θέσης του για όποιον επισκεφθεί τα ορεινά χωριά καταγωγής του. Ένα τμήμα (2500 κάτ.) του φερόμενου ως μόνιμου ορεινού πληθυσμού κατοικεί στο Μουζάκι τους χειμερινούς μήνες, αποτελώντας τη γέφυρα μεταξύ διασποράς, ορεινών χωριών και αγροτικού κέντρου.

Ο Δήμος συμβάλλει επίσης, στη συνοχή των κατοίκων της περιοχής. Η Δημοτική αρχή εκφράζει και εκπροσωπεί και τον ορεινής καταγωγής πληθυσμό που διαμένει στο Μουζάκι και έμμεσα, τα ορεινά χωριά τους που βρίσκονται εκτός του νέου Δήμου. Αναφορικά με την ανάπτυξη της περιοχής Μουζακίου Αργιθέας σ’ αυτό το σημείο θα μου επιτρέψετε να δανειστώ τα συμπεράσματα  που αποτυπώνει στη σχετική του μελέτη ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, κ. Δημήτρης Γούσιος:

«Η ανάπτυξη του Μουζακίου και της περιοχής του, βασίστηκε σε μια θαυμαστή συνδυασμένη αξιοποίηση των στενών σχέσεων, της ταυτότητας και του ανθρώπινου δυναμικού μιας τοπικής κοινωνίας, μπρος των σύγχρονων διακυβευμάτων (όπως η κίνηση προς την ύπαιθρο, η ποιότητα κτλ), κινητοποιούμενη μέσα και έξω του νέου θεσμικού, διοικητικού και πολιτικού πλαισίου το οποίο διέπει όλο και περισσότερο τις σχέσεις μεταξύ του τοπικού επιπέδου και των υπερκείμενων κλιμακίων.

Αποτέλεσμα αυτής της «κίνησης», συνιστά πριν απ’ όλα η ενίσχυση αυτής της «ιστορικής» περιοχής η οποία μετατράπηκε σε περιοχή ταυτότητας χάρη στην οποία, το αγροτικό κέντρο του ξαναβρίσκει τον ενδιάμεσο ρόλο μεταξύ της ορεινής ενδοχώρας και των αστικών αγορών σε μια νέα βάση: α) επανασυνδέει τις σχέσεις του με την ορεινή ενδοχώρα μέσω της αξιοποίησής της περισσότερο ως χώρος κατανάλωσης, β) ελέγχει μέσω άτυπων δικτύων τις πολλαπλασιαστικές επιπτώσεις του φαινομένου β’ κατοικίας και τις αξιοποιεί τοπικά, γ) διευρύνει την καταναλωτική αγορά του  στο σύνολο της περιφέρειας με τη βοήθεια της διασποράς του, της τοπικής διακυβέρνησης και της αξιοποίησης των πιο προσαρμοσμένων στις ανάγκες και στις δυνατότητές της προγραμμάτων τύπου LEADER. Πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα σύστημα-δίκτυο το οποίο επιχειρεί μέσα και πέρα από τα όρια του ιστορικού territoire. Αυτή η εξέλιξη είναι διπλά ωφέλιμη για την περιοχή: ενισχύει τους κοινωνικο-πολιτιστικούς δεσμούς μεταξύ διασποράς και της «ιστορικής περιοχής», προσδίδοντάς τους και οικονομική διάσταση.

Τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα που αναδεικνύει η περιοχή του Μουζακίου Αργιθέας στηρίζονται στη δύναμη και στη συνεκτικότητα αυτών των ίδιων δεσμών και ιδιαίτερα στην δύναμη του αισθήματος καταγωγής, τα οποία τροφοδοτούν την αλληλεγγύη στο εσωτερικό δικτύων οικονομικών στόχων. Στην περίπτωση αυτή, το ζητούμενο από την τοπική διαδικασία αειφόρου ανάπτυξης είναι αυτοί οι δεσμοί και τα δίκτυα να διατηρήσουν τη δύναμή τους και την αποτελεσματικότητά τους και στο μέλλον.

Μπορούμε επομένως να συμπεράνουμε, ότι στην περίπτωση του Μουζακίου το ενδιαφέρον έγκειται στο γεγονός ότι η οικονομική ενσωμάτωση της διασποράς συνέβαλλε στην ενίσχυση και προπαντός στη συνεχή (αειφόρο) αναπαραγωγή των δεσμών και των σχέσεών της με την περιοχή και συνεπώς, της ίδιας της ταυτότητάς του. Η εξέλιξη αυτή που ανατροφοδοτεί την τοπική συνοχή, αλληλεγγύη και δικτύωση αποτελεί την ουσιαστική προστιθέμενη αξία της περιοχής, εφ’ όσον εξασφαλίζει μια αειφόρο διαδικασία αναπαραγωγής και συσσώρευσης του κοινωνικο-πολιτισμικού κεφαλαίου του. Οι φορείς της τοπικής διακυβέρνησης έχοντας συνειδητοποιήσει την εμβέλεια αυτού του κεφαλαίου, όντας οι ίδιοι στοιχεία του, συμβάλλουν όλο και πιο ενεργά στην όσμωση μεταξύ των άτυπων και ενσωματωμένων δυναμικών. Η αξιοποίηση και η αναπαραγωγή αυτής της ζωτικότητας του τοπικού πολιτισμού και της τοπικής ταυτότητας επιτρέπουν πράγματι, στους τοπικούς επιχειρηματίες να ενισχύσουν την ικανότητά  για αναπαραγωγή και μετασχηματισμού, του χώρου και της κοινωνικότητας, ενώ στο σύνολο της τοπικής κοινωνίας, να επιχειρήσει μια ανάπτυξη έξω από την ιεραρχία που βασίζεται στις γενικές αρχές εμπνεόμενες από το μοντέλο κέντρο-περιφέρειας (Di Meo).

Όμως, από τώρα και στο εξής, το πιο σημαντικό γι’ αυτή την περιοχή-δίκτυο, είναι να διασφαλίσει τις ενδογενείς ικανότητές του αναγέννησης, καινοτομίας και εξέλιξης. Η εξασφάλιση της συνοχής γίνεται στρατηγικός στόχος εφ’ όσον είναι αυτή η οποία μπορεί να ενδυναμώσει την εμπιστοσύνη στο εσωτερικό της οποίας λαμβάνει την υπόστασή της η σχέση της οποίας ο ρόλος αναδεικνύεται θεμελιώδης γι’ αυτή την σχεσιακή οικονομία του Μουζακίου. (Zaoual).

Το παράδειγμα του Μουζακίου έρχεται να μετριάσει τη γενική θεωρία σύμφωνα με την οποία οι επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης της οικονομίας, τείνουν να εξαλείψουν κάθε χωρική πρωτοτυπία, δείχνοντας καθαρά πως η κοινωνία του συμβάλλει μέσω των σχέσεών και των δικτύων της στην ανασύνθεση των συστημάτων.»

Η παρούσα Δημοτική αρχή, έχει σκοπό να προχωρήσει στην εκπόνηση σχεδίου ενίσχυσης, ακόμη περισσότερο, των σχέσεων κατοίκων της περιοχής και διασποράς προσδίδοντας σ’ αυτές και οικονομική χροιά. Άμεσος στόχος είναι σε κάθε Τοπική Κοινότητα του Δήμου, να χωροθετηθούν δημοτικές εκτάσεις και να πιστοποιηθούν ως εκτάσεις βιολογικής καλλιέργειας (σιτάρι, καλαμπόκι κλπ) και εκτροφής (ορνιθοτροφία, κονικλοτροφία). Επίσης σκοπεύει να απευθυνθεί σε νοικοκυριά των τοπικών Κοινοτήτων τα οποία στην πλειοψηφία τους εκτρέφουν πουλερικά και κουνέλια για ίδια (οικογενειακή) χρήση, και να τους ζητήσει αν μπορούν να παράγουν περισσότερα προς πώληση ή αν υπάρχουν διαθέσιμα προς πώληση στα ήδη παραγόμενα. Παράλληλα στόχος είναι η δημιουργία μικρών και ευέλικτων συνεταιριστικών οργανώσεων (γυναικείων) οι οποίες καταστατικό σκοπό θα έχουν την παραγωγή και διάθεση των παραγόμενων βιολογικά προϊόντων τους (πίττες, τυριά, πουλερικά, αυγά, κουνέλια κλπ) στους κατοίκους της διασποράς.

Με την ενέργεια αυτή δημιουργείται ένα δίκτυο τροφοδοσίας ποιοτικών προϊόντων σε κατοίκους αστικών κέντρων (Αθήνας – Θεσσαλονίκης), καταγόμενων από την περιοχή οι οποίοι όμως δεν έχουν τη δυνατότητα τακτικής επαφής με τη γενέτειρά τους. Ταυτόχρονα δίνουμε τη δυνατότητα ενίσχυσης του οικογενειακού εισοδήματος στους κατοίκους της περιοχής.

Ένα μεγάλο και σοβαρό πρόβλημα που μέχρι τώρα παρουσίαζε η διάθεση οικόσιτων πουλερικών και κουνελιών στην αγορά (υγειονομικός έλεγχος) λύνεται με τη συνεργασία των εργαστηρίων της Κτηνιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας η οποία εδρεύει στην Καρδίτσα, αλλά και από 1/1/2015 με την ένταξη στο δυναμικό του Δήμου της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας που εδρεύει στην περιοχή. Μεσο-μακροπρόθεσμος στόχος μας (αν το παραπάνω εγχείρημα πετύχει) είναι η πιστοποίηση περισσοτέρων εκτάσεων σε εκτάσεις βιολογικής καλλιέργειας, αλλά και ενεργοποίησης του ιδιωτικού κεφαλαίου της περιοχής σ’ αυτή την κατεύθυνση.

Μια δεύτερη σκέψη της Δημοτικής αρχής, για την ενίσχυση των δεσμών περιοχής και διασποράς είναι η θεσμοθέτηση θερινών σχολείων (campus) σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και τους δασκάλους- καθηγητές της περιοχής για παιδιά της διασποράς, ηλικίας 12-16 ετών. Στο Μουζάκι εδρεύει μια αξιόλογη μονάδα φιλοξενίας του Υπουργείου Παιδείας, η μαθητική εστία Μουζακίου, η οποία πρόσφατα περιήλθε κατά χρήση στο Δήμο και η οποία παρέχει τη δυνατότητα φιλοξενίας περίπου 150 ατόμων. Μας δίνεται έτσι η δυνατότητα φιλοξενίας παιδιών οικογενειών της διασποράς, οι οποίες για κάποιους λόγους δεν έχουν τη δυνατότητα επίσκεψης στον τόπο καταγωγής τους (μη ύπαρξη της γονικής κατοικίας, παλαιά ή καταστραμμένη γονική κατοικία κλπ). Τα παιδιά αυτά, θα φιλοξενηθούν για τρείς (3) εβδομάδες, και στη διάρκεια της φιλοξενίας τους θα διδαχθούν ήθη, έθιμα και παραδόσεις της περιοχής, σε ένα άτυπο σχολείο, καθώς επίσης και τις παραδοσιακές μεθόδους καλλιέργειας, εκτροφής αλλά και κατασκευής των τοπικών εδεσμάτων. Μέσα από αυτή τη διαδικασία θα μάθουν για τον τόπο καταγωγής τους, θα κάνουν φιλίες με άτομα της ηλικίας τους τα οποία διαμένουν στην περιοχή μας, και εν τέλει θα δημιουργήσουν σχέσεις και δεσμούς με την περιοχή καταγωγής τους. Τα αποτελέσματα αυτής της διαδικασίας προσδίδουν και προστιθέμενη αξία στο μέλλον, η οποία μεταφράζεται σε δημιουργία δεσμών με  εν δυνάμει επιστήμονες και όχι μόνο, οι οποίοι λόγω της οικονομικής κρίσης που μαστίζει τη χώρα μας, θα μπορούν να αναζητήσουν εργασιακή τύχη στον τόπο καταγωγής τους.

Μια τρίτη σκέψη είναι η δημιουργία Συμβουλίου Διασποράς, το οποίο θα αποτελείται από επιστήμονες, επιχειρηματίες, και πολιτικούς καταγόμενους από την περιοχή. Σκοπός αυτού του Συμβουλίου θα είναι η προώθηση πολιτικών αλλά και παρεμβάσεων στα κέντρα λήψης των αποφάσεων, τα οποία δυστυχώς στην Ελλάδα βρίσκονται ακόμη στην Αθήνα και την κεντρική κυβέρνηση, για την ενίσχυση και στήριξη σχεδίων, δράσεων και έργων που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων της περιοχής, αλλά και ενισχύουν το εισόδημά τους.

Επίσης μέσω επιφανών οικονομικά επιχειρηματιών καταγόμενων από την περιοχή ή μέσω χορηγιών και δωρεών θα μπορούσε να δημιουργηθεί κάτι σαν τοπική τράπεζα επενδύσεων, η οποία σκοπό θα έχει την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας στην περιοχή και την προσέλκυση νέων ανθρώπων, καταγόμενων και μη  από την περιοχή για την άσκηση επιχειρηματικής δραστηριότητας.