Κυκλική οικονομία στο χωράφι: Πώς τα αγροτικά υπολείμματα επιστρέφουν στη γη ^Κύριο

Σε μια περίοδο κατά την οποία ο πρωτογενής τομέας καλείται να παράγει με μεγαλύτερη αποδοτικότητα, λιγότερες εισροές και καλύτερη προστασία των φυσικών πόρων, η αξιοποίηση των αγροτικών υπολειμμάτων, των κλαδεμάτων, των πράσινων αποβλήτων, των κτηνοτροφικών αποβλήτων και των βιοαποβλήτων αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο πολιτικής και πρακτικής εφαρμογής.

«Η σύγχρονη γεωργία δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από το έδαφος, το νερό, τη βιοποικιλότητα, το κλίμα και την ποιότητα της τροφής που φτάνει στον καταναλωτή», υπογραμμίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, και προσθέτει πως «η μεγάλη πρόκληση σήμερα δεν είναι μόνο να παράγουμε περισσότερο. Είναι να παράγουμε καλύτερα. Με μικρότερη σπατάλη, με λιγότερες εισροές, με μεγαλύτερη προστασία των φυσικών πόρων και με περισσότερη αξία για τον παραγωγό».

Στο επίκεντρο αυτής της μετάβασης βρίσκεται η αλλαγή αντίληψης γύρω από τα υπολείμματα της παραγωγικής διαδικασίας. Υλικά που μέχρι σήμερα συχνά αντιμετωπίζονταν ως βάρος ή κόστος διαχείρισης μπορούν, εφόσον συλλέγονται και επεξεργάζονται σωστά, να επιστρέψουν στη γη ως οργανική ουσία, κομπόστ ή εδαφοβελτιωτικό υλικό.

«Το νόημα της κυκλικής οικονομίας στη γεωργία είναι να περάσουμε από τη λογική του απορρίμματος στη λογική του πόρου. Τα υπολείμματα καλλιεργειών, τα κλαδέματα, τα πράσινα απόβλητα, τα κτηνοτροφικά απόβλητα και τα βιοαπόβλητα μπορούν να επιστρέψουν στη γη ως οργανική ουσία, ως κομπόστ, ως εδαφοβελτιωτικό υλικό», σημειώνει ο κ. Πρωτοψάλτης.

Η χρήση κομπόστ, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει άμεση πρακτική σημασία για την παραγωγή. Μπορεί να βελτιώσει την ικανότητα του εδάφους να συγκρατεί νερό και θρεπτικά στοιχεία, να ενισχύσει τον αερισμό του, να συμβάλει στη σταδιακή απελευθέρωση θρεπτικών στοιχείων και να περιορίσει την ανάγκη για χημικά λιπάσματα.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η σύνδεση της κυκλικής οικονομίας με τη βιολογική παραγωγή. Η βιολογική γεωργία προϋποθέτει ζωντανό, υγιές και γόνιμο έδαφος, καθώς και παραγωγικές πρακτικές που μειώνουν την εξάρτηση από χημικές εισροές και στηρίζονται περισσότερο στη φυσική λειτουργία του αγροοικοσυστήματος.

Στην Ελλάδα, η βιολογική παραγωγή έχει γνωρίσει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια. Οι βιολογικοί παραγωγοί αυξήθηκαν από 34.000 το 2020 σε 119.000 το 2024, ενώ την περίοδο 2017-2024 καταβλήθηκαν 1,265 δισ. ευρώ μέσω δράσεων για την εφαρμογή μεθόδων βιολογικής παραγωγής.

«Η βιολογική παραγωγή δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στην αύξηση των παραγωγών ή των εκτάσεων. Πρέπει να στηριχθεί στην αξιοπιστία. Βιολογικό προϊόν χωρίς εμπιστοσύνη, χωρίς πραγματικούς ελέγχους, χωρίς ιχνηλασιμότητα και χωρίς καθαρούς κανόνες, χάνει την αξία του. Και αδικεί πρώτα απ' όλα τους παραγωγούς που δουλεύουν σωστά», αναφέρει χαρακτηριστικά στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Κατεύθυνση του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων είναι η περαιτέρω ανάπτυξη της βιολογικής παραγωγής, αλλά με αξιοπιστία, διαφάνεια, ελέγχους, ψηφιακά εργαλεία και προστασία τόσο του παραγωγού που δουλεύει σωστά όσο και του καταναλωτή.

Σημαντικό ρόλο στη μετάβαση προς ένα πιο κυκλικό και βιώσιμο μοντέλο παραγωγής μπορούν να διαδραματίσουν τα εργαλεία του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ. Ήδη εφαρμόζεται δράση για εφαρμογές κυκλικής οικονομίας στη γεωργία, με στόχο την επιστροφή στο χωράφι της βιομάζας που αφαιρείται από αυτό, σε μορφή κομπόστ ή μέσω άλλων ορθών πρακτικών διαχείρισης.

Παράλληλα, προβλέπεται στήριξη για επενδύσεις κυκλικής οικονομίας και ενεργειακές επενδύσεις στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις. Πρόκειται για παρεμβάσεις που μπορούν να αφορούν τη διαχείριση αποβλήτων, την αξιοποίηση υποπροϊόντων και υπολειμμάτων, τον εξοπλισμό κομποστοποίησης, το βιοαέριο και άλλες υποδομές που μειώνουν το περιβαλλοντικό αποτύπωμα και ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα των εκμεταλλεύσεων.

«Τα εργαλεία υπάρχουν και πρέπει να αξιοποιηθούν με τρόπο που να δίνουν πραγματικό αποτέλεσμα στην παραγωγή. Η κυκλική οικονομία μπορεί να μειώσει τη σπατάλη, να προστατεύσει το έδαφος, να περιορίσει τις ανάγκες για εισροές και να στηρίξει το εισόδημα του παραγωγού», αναφέρει ο Γενικός Γραμματέας.

Στο ίδιο πλαίσιο, σημαντικές δυνατότητες μπορούν να προκύψουν και μέσα από το LEADER, με τοπικές παρεμβάσεις που συνδέουν την εξοικονόμηση ενέργειας και νερού, τη βιοοικονομία και την κυκλική οικονομία με τις ανάγκες κάθε περιοχής.

Κρίσιμος είναι και ο ρόλος των Δήμων, καθώς η κυκλική οικονομία δεν εφαρμόζεται μόνο μέσα από κεντρικές πολιτικές, αλλά κυρίως στην πράξη, σε τοπικό επίπεδο. Εκεί όπου υπάρχουν αγρότες, κτηνοτρόφοι, συνεταιρισμοί, λαϊκές αγορές, πράσινα απόβλητα, κλαδέματα, τοπικές υποδομές και πραγματικές ανάγκες διαχείρισης.

Οι Δήμοι μπορούν να συμβάλουν στη συλλογή στην πηγή, στη διαχείριση πράσινων αποβλήτων, στη σύνδεση με παραγωγούς, συνεταιρισμούς και μονάδες κομποστοποίησης ή βιοαερίου, αλλά και στην ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών.

Ο κ. Πρωτοψάλτης κάνει ειδική αναφορά και στην αναερόβια χώνευση και το βιοαέριο, ως παραδείγματα ενός μοντέλου που μπορεί να λειτουργήσει με πολλαπλά οφέλη. Ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος απαλλάσσονται από υπολείμματα και απόβλητα, η μονάδα παράγει ενέργεια και το χωνεμένο υπόλειμμα μπορεί να επιστρέψει στο χωράφι ως εδαφοβελτιωτικό υλικό.

«Η αναερόβια χώνευση και το βιοαέριο δείχνουν πώς μπορεί να λειτουργήσει ένα πραγματικό μοντέλο με όφελος για όλους. Ο αγρότης και ο κτηνοτρόφος απαλλάσσονται από υπολείμματα και απόβλητα, παράγεται ενέργεια και το υπόλειμμα επιστρέφει στο χωράφι ως εδαφοβελτιωτικό υλικό», υπογραμμίζει.

Το νέο υπόδειγμα που περιγράφεται βασίζεται στη συνεργασία ΥΠΑΑΤ, Δήμων, παραγωγών, κτηνοτρόφων, συνεταιρισμών, επιχειρήσεων και τοπικών κοινωνιών, με στόχο η κυκλική οικονομία να πάψει να είναι μια αποσπασματική πρακτική και να γίνει καθημερινό εργαλείο στην ελληνική παραγωγή.

«Η βιολογική γεωργία και η κυκλική οικονομία δεν είναι δύο παράλληλες πολιτικές. Είναι δύο πλευρές της ίδιας μετάβασης. Μιας μετάβασης σε μια γεωργία που παράγει αξία, σέβεται το περιβάλλον, στηρίζει τον παραγωγό και απαντά στις ανάγκες της εποχής», καταλήγει ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.

Θ. Παπακώστας - ΑΠΕ-ΜΠΕ