Μενέλαος Παπαδημητρίου: "Βαλκανικοί πόλεμοι 1912-13: Α' Παγκόσμιος Πόλεμος - Ουκρανία & Μικρά Ασία"

Περί τους 85 Μποκοβιτσάνοι – Ανθηριώτες συμμετέσχαν στους πολέμους αυτούς κι ανάμεσά τους ο ΚΑΝΑΒΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ του Δημητρίου (Μητσιανάς) και της Ασημίνας  από Λαγκάδι Ανθηρού, δίδυμος με τον Σπύρο Καναβό (έμενε στο Λαγκαδά Θεσ/νίκης – είχε κατάστημα, όπου αρρώστησε και απεβίωσε άγαμος) που γεννήθηκαν το 1895 και παντρεύθηκε την Αργύρω Νικ. Θεοδωράκη γεν. το 1905 και με την οποία απόχτησαν παιδιά τους την Ασήμω το 1932 και το Δημήτριο – Τάκη το 1934.

Αδέρφια τους άλλα είχαν το Χριστόδουλο ή Χρήστο γεν. το 1878 (παντρεμένο με την Αλεξάνδρα Παπαδημητρίου γεν. το 1876 – αδερφή του Κων/νου Παπαδημητρίου ή Κώστα Παππά και με παιδιά τους τη Στυλιανή το 1910, το Λευτέρη το 1913, τον Κων/νο το 1915 και τη Μαρία το 1922) και το Λάζαρο γεν. το 1882 (παντρεμένο με την Αφροδίτη Ν. Δρόσου από Τρίκαλα και λόγω ακληρίας πήρε ψυχοκόρη τη Σοφία του Κων/νου Αρκούδα, γεν. το 1934).

Υπηρέτησε στο Σύνταγμα 5/42 και υπό τις διαταγές του Συνταγματάρχη Νικολάου Πλαστήρα (από Βουνέσι – Μορφοβούνι Καρδίτσας) μεταβάς με το εκστρα-τευτικό σώμα εις Ουκρανία Ρωσίας και ύστερα στη Μ. Ασία φτάνοντας στα υψώματα έξω από την Άγκυρα το 1922.  

Όπως μολογούσε, υπηρετώντας στο Μηχανικό στο 5ο Σύνταγμα με επικεφαλής ως Διοικητή κάποιον Στρατή Γεώργιο από Πελοπόννησο ( από έρευνά μου στα αρχεία προέκυψε ότι πράγματι ήταν Έλληνας στρατιωτικός – αξιωματικός που έπαιξε ρόλο κατά τη διάρκεια της Μικρασιατικής Εκστρατείας 1919-1922) και φτάνοντας στο Καλέ Γκρότο – στο Σαγγάριο ποταμό, έκοψαν τη γέφυρα ανατινάζοντάς την για να αποκόψουν τους Τούρκους. 

Τους πήρε στο κυνήγι ένας Τούρκος αξιωματικός Μπεχλιβάνης (– έτσι τον φώναζαν οι Τούρκοι και πρόκειται για τους Τσέτες που στην πλειοψηφία τους ήταν Κούρδοι με επικεφαλής τον αξιωματικό Κιόρ Μπεχλιβάν που ήταν μονόφθαλμος) με τη δύναμή του και αναγκάστηκαν να πάνε στο πλησιέστερο σύνταγμα πυροβολικού.

Τί πάθατε; τους ρώτησαν εκεί. Μας κυνήγησε ο Μπεχλιβάνης. –

Τότε οι Έλληνες τους καταδίωξαν τους Τούρκους που φώναζαν <<Αλλάχ Αλλάχ>> και τους εξόντωσαν όλους.

Ο μπάρμπα Γιώργος ακριβής και με λεπτομέρειες στις αφηγήσεις του σε εμένα – σαν να τα ζούσε πάλι - αναφέρονταν και στο γείτονά του στο Λαγκάδι Δημήτριο Νικ. Παπαδημητρίου που σκοτώθηκε εκεί και στους συγχωριανούς του Ηλία Θάνο και Γεώργιο Ρίζο που υπηρετούσαν στο Ιππικό του Πλαστήρα.

Ιδιαίτερα σεβάσμια μορφή ο Γεώργιος Καναβός γνωστός με το παραγκόμι ως Μητσιανάς (γιος του Δημητρίου – Μήτσιου Καναβού) που υπηρέτησε όλες τις ενορίες του χωριού μας και ως ιεροψάλτης.

Τα σπίτια μας ήταν κοντά - κοντά στον οικισμό Καρνέσι του συνοικισμού Λαγκαδίου της πρώην Κοινότητας Ανθηρού Αργιθέας Καρδίτσας και του χρωστώ πολλά και στα πρώτα μου γράμματα που με βοηθούσε στο Δημοτικό Σχολείο (και ο γιος του Δημήτριος – Τάκης Καναβός) και στη γενικότερη παιδεία μου, αφού μου ανέλυε για την εποχή εκείνη διάφορα θέματα και εμπειρίες από το διάβα της ζωής του. Και του είμαι ευγνώμων!!!

Ήταν περήφανος άνδρας, όπως τα περήφανα βουνά του Ανθηρού και της Αργιθέας και αυτά αποχαιρέτησε στον Τύμπανο λίγο πριν απέλθει της ζωής στα 97 του χρόνια. << Γειά σας περήφανα βουνά...δε θα σας ξαναδώ...τους είπε αγναντεύοντάς τα και ανοίγοντας τα χέρια του>>.

Σημειωτέον ότι η δισέγγονή του Βασιλική Τσινάνη, από τη Φανερωμένη Τρικάλων και υπηρετούσα στην ΕΛ.ΑΣ (κόρη της εγγονής του Αργυρούλας Δημητρίου και Σοφίας Καναβού και του Δημητρίου Τσινάνη) πρόσφατα μου παρέδωσε και έχω εις χείρας μου χειρόγραφό του από 8 σελίδες << Αναμνήσεις Στρατιωτικές >> που σε αυτό εξιστορεί τη συμμετοχή του στην Ουκρανία και στη Μικρά Ασία και που αποτελεί ιστορικό ντοκουμέντο, το συμπεριλαμβάνω εδώ στην παρούσα εργασία μου ολόκληρο  τιμής ένεκεν. Έχει δε ως κάτωθι:

Αναμνήσις Στρατιωτηκές – Του Γεωργίου Δ. Καναβού

Αρχίζω. Γενήθηκα το έτος (1895) εις τας 27 Απριλίου. Είμε εν τη ζωή με χρόνια 97. Σήμερα έχουμε έτος 1992. Κλιρωτός το 1915. Το έτος 1916 κατετάγην εις Λάρισα, με στήλανε στην Αθήνα στο πρώτον Σώμα Στρατού στα Μηχανικά. Τον ίδιον χρόνον πγιάσαμε πόλεμο με τουςς Αγγλογάλους. Κατέλαβαν την Αθήνα. Όλος ο Στρατός φύγαμε δια Πελοπόνισο, μετά από ολίγας μέρας καθήσαμε στην Κόρινθο. Κατόπιν δια νυκτός φύγαμε δια Μακεδονίαν. Παραμίναμε πλέον από δύο έτη στην Μακεδονίαν. Προθυπουργός ήτο τότε ο Αϊμνηστος Ελευθέριος Βενιζέλος. Διέταξε τότε να πάνε δυο Μεραρχίες στην Ρωσία για να καθισηχάσουμε τον Κουμονισμόν. Εκεί πολεμούσε τότε η Γαλία και με την Γαλία ήμασταν σύμαχη και το έτος (1919) έβγαλαν δύο Μεραρχίες, την Δευτέραν Μεραρχίαν και την Δεκάτη Τρίτη. Στην Δεκάτη Τρίτη Μεραρχία ήμουν και εγώ, στη Διλοχία Μηχανικού της Μεραρχίας.  Μήνας Μάρτιος 1919 μας βάλανε σε ένα καράβι στην Καβάλα. Το καράβι το λέγανε Ιεροσόλυμα. Αναχώρησε η Μεραρχία, περάσαμε τα Δαρδανέλια, βγήκαμε στην Κωνσταντινούπολη, παραμίναμε μία μέρα, φύγαμε δια Ρουμανία όπου φτάσαμε μετά από ένα ημερόνιχτο στην Κουστάντζα της Ρουμανίας πολλύ μεγάλη πόλλη με εξήντα (60) χιλιάδες κάτοικοι. Πήγαμε σε μια άλλη πόλλη της Ρουμανίας που τη λέγανε Γαλάτση, παραμίναμε δυο ημέρας. Κατόπιν μπίκαμε σε δυο τρένα της Ρουμανίας και μας πήγανε μέχρι τα σύνορα,

Κατόπιν βαδίσαμε με τα πόδια στο Ροσικώ έδαφος, μετά από δυο ημερώνιχτα φτάσαμε εις την Ουκρανία της Ρουσίας όπου εκεί ήτο το μέτοπω που πολεμούσαν ο Γαλικός Στρατός. Εκεί οχυροθήκαμε και εμείς δια πόλεμον. Μας ειδοποίησαν να φύγομε, δεν έχομε τίποτα να μεράσομε και ημείς Χριστηανοί ήμαστε. Μόνο επτά ημέρας θα είστε εδώ, δεν θα ιδήτε που θα κάμητι. Και πράγματι μόλις πέρασαν οι εφτά ημέρες κτήπησαν το Γαλικό Μέτοπω και το διαλήσαν, πγιάσαν τους Αξιοματικούς. Τον Άλλον Στρατό τον άφισαν ελεύθερω με όλον τον οπλισμό και φύγαν δια την Γαλίαν. Τα ίδια πάθαμε και ημείς, πγιάσαν τους Αξιοματικούς και ημάς μας άφισαν ελευθέρους να φύγομε. Τους Αξιοματικούς τους σκότοσαν όλους καθος και τους Γάλους Αξιοματικούς. Τώρα τη γίνετε, πάμε και που να πάμε, φύγαμε δια την Ρουμανίαν όπου με δύο ημέρας πορία φτάσαμε στα Ρουμανικά σύνορα και μπήκε ο Στρατός στα τρένα και ήρθαμε εις το Γαλάτση, πόλλυ της Ρουμανίας, καθίσαμε τρις ημέρες προς ξεκούραση.

     Μετά φύγαμε δια την Σμύρνην της Μικράς Ασίας.

Τώρα θα γράψω τη πάθαμε στη Μικρά Ασία.

Όταν πήγαμε στη Ρωσία μας έδωσαν οι Δυνάμις μέρος της Μικράς Ασίας, με υπογραφή  Γαλία, Αγγλία και Ιταλία, που το ονόμασαν συνθήκη Σεβρόν. Το εφορότερο μέρος της Ασίας, όσο έχη απόσταση Καλαμπάκα μέχρι Βόλον, πολύ πλούσιος τόπος. Φύγαν τα Στρατεύματα από Σμύρνη και πήγαν στην Συνθήκην Σεβρόν που ήτο υπογεγραμένω το Σύμφονω από τας Δυνάμης. Προθυπουργός ήτο ο Βενιζέλος. Τότε έγινε εκλογή και έχασε ο Βενιζέλος και βγήκε ο Δημήτριος Γούναρης. Εάν τότε δεν έχανε ο Βενιζέλος η Ελάδα θα ήταν (40) εκατομήρια σε πλυθησμό.

Τότε διέταξε ο Προθυπουργός Γούναρης να φύγη ο Στρατός προς την Άγκυρα, προτέβουσα της Τουρκίας. Εκεί θα Δοξασθή το Ελινικό όπλο, είπε. Έφυγε τότε ο Στρατός, φτάσαμε σε μια πόλη της Τουρκίας, ονομάζονταν (Εσκεί  Σεχίρ).

Τότε ήρθε ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος, με το Επιτελίο, και διέταξε να φύγη ο Στρατός πίσω, προς τη Συνθήκη των Σεβρόν να μείνει, μέχρι εκεί μας έδωσαν οι Δυνάμης. Είπαν τότε οι Στρατηγοί του Βούλγαρη: θα πάμε επόμου άρμ στην Άγκυρα είπαν του Βασιλιά, ο δε Βασιλεύς τους είπε: από εδώ και κάτω είνε ο τάφος της Ελλάδος και έφυγε ο Βασιλεύς για την Αθήνα.

Ο Στρατός βάδισε προς την Άγκυρα, περάσαμε την Αρμιρά Έριμο, φθάσαμε εις τον Σαγγάριο ποταμό, ο μεγαλύτερος της Ασίας. Ημείς η Διλοχία του Μιχανικού της δεκάτης τρίτης Μεραρχίας μας άφησαν να φυλάμε μία Γέφυρα που περνούσαν η δική μας τρόφιμα και πιρομαχικά δια τα πεζικά συντάγματα που πολεμούσαν σε βουνό που λέγονταν (Καλέ Κρότου – Γκρότο εννοεί) το είχαν οχιρομένω η Τούρκι. Η Διλοχία η δική μας είχαμε έναν Ταγματάρχη Διηκητή Διλοχίας που ονομάζονταν Στρατής Γεώργιος – Πελοπονίσιος η καταγωγή του.

Τόρα θα σας γράψω τη πάθαμε εκεί. Ήτο ένα χωργιό Τουρκηκώ που το λέγαν ( Φιδή Ογλού ), είχε (30) περίπου σπίτια και πήγαν δυο Γέροντες Τούρκη και μας πρόδοσαν σε ένα Καπετάνω Τούρκον, λέγονταν Μπιχλιβάνης, είχε (200) ηπείς και ήρθαν σιμά το πρωϊ να μας σφάξουν και τους κατάλαβαν η σκοπή οι δικοί μας και αμέσως τα αφίσαμε τα αντίσκηνα στημένα και όλα τα τρόφιμα, περάσαμε τη Γέφυρα και αμέσως την ανατηνάξαμε δια να μην περάσουν οι Τούρκη ιππείς και ημείς βαδίζαμε προς την Αρμιρά Έριμω της Ασίας, προς Καλέ Γκρότο που πολεμούσανε τα Συντάγματα τα δικά μας. Τώρα το Ιππικό, μόλις ξεκουράστηκαν, βάρεσαν τα άλογα μέσα στον ποταμώ και κολυμβώντας ρίχτηκαν όλα προς τον κάμπω που βαδίζαμε ημείς οι Τούρκι πέρασαν ψηλά σε ένα ξύλο και καβάλα στα άλογα έρχονταν προς ημάς και πολεμήσαμε όλη την ημέρα και το βράδυ βαδίσαμε όλη τη νύχτα και συμά το πρωϊ φτάσαμε στο (4ο ) Σύνταγμα Πεζικού που βρίσκονταν προς το Καλέ Γκρότο. Στον Κάμπο που μας κενηγούσαν οι Τούρκη έλαβαν (7) δικούς μας που δεν μπορούσαν να βαδίσουν. Τώρα τι γίνετε; Μόλις μας είδε ο Μέραρχος διέταξε ένα Λόχο να πάη να πγιάση το Ιππεικό και έτσι έγινε. Τους πγιάσαν όλους και τους φέραν μπροστά στο Μέραρχο. Εκεί ήταν και η εφτά δική μας, δεν τους σκότωσαν. Φώναζαν Αλάχ να μην τους σκοτώσουν η δική μας. Αλλά δεν άφισαν κανέναν. Διότι εις τας (13) Αυγούστου το 1922 έγινε πισθοχώρηση.

Δεν μπορώ να σας γράψω τι έγινε στην πισθοχώριση. Να κλέη η Μάνα το παιδί και το παιδί τη Μάνα… Θα σας γράψω συνέχια σε άλλη σελίδα.

Αφού άρχισε η πισθοχώριση των Στρατευμάτων διέταξε ο Αϊμνιστος Συνταγματάρχης Νικόλαος Πλαστήρας όλα τα πεζικά Συντάγματα να κρατήσουν την Άμινα και πολεμόντας με τα στρατεύματα τα Τουρκικά ανέλαβε τότε ο ίδιος ο Πλαστήρας με τον Γεώργιον Κονδύλην Ταγματάρχην, από το Γαρδίκη Τρικάλων η καταγωγή του, και με έναν ταγματάρχην του Πυροβολικού.

Όταν βαδίζαν όλη οι σχηματισμοί τον Σωμάτον προς την Σμύρνη τους είχε αναλάβη ο Μέραρχος Παναγιώτης Τρικούπης.

Βαδίζοντας τώρα φτάσαμε σε ένα μέρος που λέγονταν Τολού Πουνάρ. Εκεί μας έβαλαν η Τούρκοι με τα πιροβόλα και φοβήθηκε ο Μέραρχος ο Παναγιώτης Τρικούπης και πήγε και παραδώθηκε στην Τουρκία και ημείς πολεμήσαμε και πγιάσαμε το βουνό κι η Τούρκοι έφυγαν σε άλλο βουνό και βαδίζοντας προς τη Σμύρνη φτάσαμε μετά από τρις ημέρας.

Στη Σμύρνη τόρα τι γίνονταν...Έρχονταν πλοία και πέρναν το Στρατό. Όλος ο Στρατός ήλθε στην Ελάδα, στη Θεσσαλονίκη και εις τον Περεά. Καθώς και ο Ελινισμός (πρόσφυγες). Μας δόσανε προσορινά απολυτίρια και φύγαμε δια τα σπίτια τους ο καθένας.

Αυτά ήταν τα Καλά Αποτελέσματα του Προθυπουργού Δημητρίου Γούναρη. Αντή να Δωξασθή στην Άγκυρα Δωξάσθηκε στο Γουδί με άλλους πέντε Προθυπουργούς.

Τελιώνοντας και όποιος Κύριος θέλη να τα πιστέψει και όποιος δε θέλει δεν μας πηράζυ,

Αυτός είναι ο βίος της Μικράς Ασίας.

Ο Γράφων Γεώργιος Δημ. Καναβός

Ανθηρώ 22 Αυγούστου (1992) 

Σημείωση δική μου: Αντέγραψα την εξιστόρηση του Γεωργίου Δημ. Καναβού στις 12.9.2026 στη γλώσσα του και γραφή του δίχως παρεμβάσεις – διορθώσεις, ώστε να υπάρχει απόλυτη συνταύτιση με το πρωτότυπο χειρόγραφό του.

ΥΓ : Ανθηριώτισσες και Ανθηριώτες φίλοι του Διαδικτύου.

Θα σας ήθελα αρωγούς στην προσπάθειά μου αυτή.

Αυτό σημαίνει πως εάν και από την οικογένειά σας εις βάθος έχετε υπόψη ότι μέλος της έλαβε μέρος στους παραπάνω πολέμους μπορείτε να μου το κάνετε γνωστό με ένα μικρό ιστορικό ώστε να το συμπεριλάβω στην ιστορική μου μελέτη τιμής ένεκεν.

Σημαντικό στοιχείο θα είναι για την εργασία μου και τυχόν φωτογραφίες της εποχής εκείνης ή και επιστολές τους ώστε ως ντοκουμέντα να συμπεριληφθούν και να μαρτυρούν!!!

Έτσι με την καταγραφή αυτή θα σχηματισθεί ένας συνολικός κατάλογος των αφανών μας Ηρώων και θα τους τιμήσουμε!!!

Η ευθύνη πέφτει σε εμάς τους απογόνους τους να κρατήσουμε ζωντανή τη μνήμη τους και να τη δώσουμε στα παιδιά μας κι εκείνα στα παιδιά τους κι ακόμα παραπέρα για να τους έχουν ως παραδείγματα, ως φάρο, αφού μας παρέδωσαν μια Πατρίδα αντάξια των θυσιών τους!!!

Σε επόμενες αναρτήσεις μου θα παρουσιάσω σταδιακά τους υπόλοιπους συγχωριανούς μας με μικρό ιστορικό και τη δράση τους.

14 Σεπτ. 2026

Μενέλαος Νικ. Παπαδημητρίου