Λύκοι και τσακάλια στις παρυφές των πόλεων – Τι τα φέρνει κοντά και τι πρέπει να κάνουν οι πολίτες

Το τσακάλι, λόγω διαιτολογίου και συμπεριφοράς, προσαρμόζεται ευκολότερα στις παρυφές των κατοικημένων περιοχών, ενώ ο λύκος μπορεί να εμφανίζεται περισσότερο εφήμερα. Την ίδια ώρα, όμως, δεν μπορεί να τεκμηριωθεί με ακρίβεια ότι οι εμφανίσεις τους έχουν αυξηθεί στη Θεσσαλονίκη, καθώς οι δυνατότητες καταγραφής έχουν πολλαπλασιαστεί με τα κινητά τηλέφωνα και τις κάμερες.

Την εικόνα αυτή δίνει, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο καθηγητής Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Δημήτρης Μπακαλούδης, εξηγώντας ότι η παρουσία άγριων ζώων κοντά στον αστικό και περιαστικό ιστό δεν οφείλεται σε έναν μόνο παράγοντα. Όπως επισημαίνει, σημαντικό ρόλο παίζουν η διαθεσιμότητα τροφής και νερού, η αύξηση των πληθυσμών ορισμένων ειδών, η μεγαλύτερη ανοχή κάποιων ζώων απέναντι στον άνθρωπο, αλλά και οι αλλαγές που προκαλεί η ανθρώπινη δραστηριότητα στα φυσικά οικοσυστήματα.

Τα σκουπίδια είναι «μαγνήτης» για την άγρια πανίδα

Ένας από τους σημαντικότερους λόγους που άγρια ζώα πλησιάζουν τις πόλεις είναι η εύκολη πρόσβαση σε τροφή. Τα απορρίμματα, αλλά και άλλες διαθέσιμες πηγές τροφής, μπορούν να λειτουργήσουν ως «μαγνήτης» για αρκετά είδη, ιδιαίτερα για άτομα με μειωμένες ικανότητες ενεργητικού κυνηγιού. «Είναι από τους σημαντικότερους λόγους προσέγγισης αρκετών ειδών στον αστικό και περιαστικό ιστό», αναφέρει ο κ. Μπακαλούδης.

Γι' αυτό και η διαχείριση των απορριμμάτων αποτελεί κρίσιμο μέρος της αντιμετώπισης του φαινομένου. Η συχνή αποκομιδή και η σωστή αποθήκευση των σκουπιδιών σε κατάλληλους κάδους είναι πρακτικές που εφαρμόζονται διεθνώς, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει και η αποτροπή της παροχής τροφής σε άγρια ζώα ή αδέσποτα στις παρυφές των πόλεων.

Γιατί το τσακάλι πλησιάζει ευκολότερα από τον λύκο

Τσακάλι και λύκος δεν έχουν την ίδια σχέση με τον αστικό χώρο, επισημαίνει ο καθηγητής. Το τσακάλι, σύμφωνα με τον ίδιο, λόγω του διαιτολογίου και της συμπεριφοράς του, έχει μεγαλύτερη δυνατότητα να κινείται κοντά σε κατοικημένες περιοχές. Ο λύκος μπορεί επίσης να εμφανιστεί στον αστικό ή περιαστικό ιστό, όμως, λόγω της διαφορετικής στρατηγικής κυνηγιού του, η παρουσία του μπορεί να είναι περισσότερο εφήμερη.

Μεμονωμένα άτομα, πάντως, μπορεί να επισκέπτονται συχνότερα κατοικημένες περιοχές όταν βρίσκουν εύκολη πρόσβαση σε τροφή, όπως απορρίμματα ή οικόσιτα ζώα.

Η παρουσία λύκων και τσακαλιών στις παρυφές πόλεων εντάσσεται, σύμφωνα με τον καθηγητή, σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό φαινόμενο. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, είδη όπως η αλεπού και το πετροκούναβο έχουν δημιουργήσει ακόμη και «αστικούς» πληθυσμούς, με ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά και απαιτήσεις.

Περισσότερες εικόνες δεν σημαίνουν απαραίτητα περισσότερα ζώα

Ειδικά για τη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή, ο κ. Μπακαλούδης επισημαίνει ότι δεν μπορεί να εξαχθεί με ακρίβεια το συμπέρασμα πως οι εμφανίσεις λύκων και τσακαλιών έχουν αυξηθεί. «Δεν μπορούμε να μιλήσουμε με ακρίβεια», σημειώνει, εξηγώντας ότι τα τελευταία χρόνια έχουν αλλάξει σημαντικά οι συνθήκες καταγραφής.

Ένα ζώο που πριν από μερικά χρόνια μπορεί να περνούσε απαρατήρητο, σήμερα είναι πολύ πιθανότερο να καταγραφεί από ένα κινητό τηλέφωνο, μια κάμερα ασφαλείας σε σπίτι ή εγκατάσταση ή από κάμερες που τοποθετούνται στη φύση. Παράλληλα, περισσότεροι άνθρωποι κινούνται σε φυσικές περιοχές, αυξάνοντας τις πιθανότητες μιας συνάντησης ή μιας καταγραφής.

Έτσι, η αύξηση των εικόνων και των βίντεο που κυκλοφορούν δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ότι οι εμφανίσεις έχουν αυξηθεί στον ίδιο βαθμό.

Πυρκαγιές και ανθρώπινες παρεμβάσεις διώχνουν τα ζώα από τους βιοτόπους τους

Η επέκταση των πόλεων και η έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα έχουν μεταβάλει τις συνθήκες διαβίωσης της άγριας πανίδας, σύμφωνα με τον κ. Μπακαλούδη, ο οποίος και σημειώνει ότι η συνεχής ανάπτυξη, μεταξύ άλλων, κατά μήκος της ακτογραμμής περιορίζει και κατακερματίζει φυσικές περιοχές, ενώ η υποβάθμιση ή η καταστροφή των οικοσυστημάτων μπορεί να οδηγήσει τα ζώα σε γειτονικές περιοχές, οι οποίες δεν αποκλείεται να είναι κατοικημένες.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν οι πυρκαγιές και, όπως διευκρινίζει, μια μεγάλη φωτιά μπορεί να υποβαθμίσει σημαντικά το ενδιαίτημα ενός είδους και να προκαλέσει μετακινήσεις προς άλλες περιοχές για την αναζήτηση τροφής, νερού και ασφαλούς χώρου.

Αντίστοιχα, μεγάλες ανθρώπινες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν τον ζωτικό χώρο ορισμένων θηλαστικών και να επηρεάσουν τις μετακινήσεις τους. Ο κ. Μπακαλούδης αναφέρεται και στις μεγάλες εγκαταστάσεις αιολικής ενέργειας, οι οποίες, όπως σημειώνει, πιθανόν να προκαλούν όχληση σε ορισμένα είδη και να επηρεάζουν τις μετακινήσεις τους.

Τι πρέπει να κάνουμε, αν βρεθεί μπροστά μας λύκος ή τσακάλι

Για τον πολίτη, το βασικό μήνυμα είναι απλό: δεν πλησιάζουμε το ζώο, δεν το τρομάζουμε και δεν προσπαθούμε να το εγκλωβίσουμε. Ο κίνδυνος για τον άνθρωπο υπάρχει κυρίως όταν το άγριο ζώο ενοχληθεί, αισθανθεί ότι απειλείται ή βρεθεί χωρίς δυνατότητα διαφυγής. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται επίσης σε κρίσιμες φάσεις του βιολογικού του κύκλου, όπως η αναπαραγωγή και η φροντίδα των νεογνών.

Σε περίπτωση συνάντησης σε δρόμο, πάρκο ή άλλη κατοικημένη περιοχή, ο πολίτης θα πρέπει να αφήσει στο ζώο ελεύθερο χώρο για να απομακρυνθεί. «Δεν πρέπει να το πλησιάζουμε για φωτογράφηση, ούτε να το τρομάζουμε», τονίζει ο κ. Μπακαλούδης.

Η παρουσία του ανθρώπου συνήθως προκαλεί φόβο σε ένα μεμονωμένο άτομο λύκου ή τσακαλιού. Ωστόσο, η συμπεριφορά μπορεί να διαφέρει από ζώο σε ζώο. Ορισμένα άτομα μπορεί να εμφανίζουν μεγαλύτερη ανοχή ή πιο εξερευνητική και τολμηρή συμπεριφορά, είτε λόγω γενετικών χαρακτηριστικών είτε επειδή έχουν μάθει από τους γονείς τους να είναι λιγότερο επιφυλακτικά.

Η προστασία του φυσικού χώρου είναι μέρος της λύσης

Για τον καθηγητή του ΑΠΘ, η προστασία των φυσικών οικοσυστημάτων αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε η άγρια πανίδα να μπορεί να παραμένει στον φυσικό της χώρο. Η ανορθολογική εκμετάλλευση, η έντονη ανθρώπινη παρουσία, οι συνεχείς πηγές όχλησης και οι πυρκαγιές δημιουργούν αλυσιδωτές επιπτώσεις στις μετακινήσεις, την εξάπλωση και τη συμπεριφορά των ειδών.

Την ίδια στιγμή, η συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας πανίδας είναι εφικτή υπό προϋποθέσεις. «Ένα άγριο ζώο είναι από τη φύση του απρόβλεπτο», επισημαίνει ο κ. Μπακαλούδης, υπογραμμίζοντας ότι απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, όταν ένα ζώο αισθάνεται εγκλωβισμένο ή βρίσκεται σε περίοδο ανατροφής μικρών.

Οι πόλεις πρέπει να είναι προετοιμασμένες για την άγρια πανίδα

Οι ελληνικές πόλεις πιθανόν θα χρειαστεί να προετοιμαστούν για συχνότερες εμφανίσεις άγριων ζώων στον αστικό ιστό, αν και, όπως διευκρινίζει ο κ. Μπακαλούδης, αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες.

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την παρουσία ενός λύκου ή ενός τσακαλιού. Αφορά συνολικά τον τρόπο με τον οποίο οι πόλεις διαχειρίζονται τα απορρίμματα, προστατεύουν τους φυσικούς χώρους και αντιμετωπίζουν τις συναντήσεις ανθρώπων με την άγρια πανίδα.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν ήδη πρωτόκολλα για τη διαχείριση τέτοιων περιστατικών. Στην Ελλάδα εφαρμόζεται θεσμοθετημένο πρωτόκολλο για την αρκούδα, ενώ, όπως αναφέρει ο κ. Μπακαλούδης, ετοιμάζεται αντίστοιχο πρωτόκολλο και για τον λύκο.

Η εικόνα που διαμορφώνεται, επομένως, δεν αφορά μόνο το αν θα δούμε περισσότερα ή λιγότερα άγρια ζώα κοντά στις πόλεις. Αφορά και την ανάγκη να γνωρίζουν οι πολίτες πώς να αντιδρούν, να περιορίζονται οι εύκολες πηγές τροφής και να προστατεύονται οι φυσικοί βιότοποι, ώστε η συνύπαρξη ανθρώπου και άγριας πανίδας να γίνεται με τους μικρότερους δυνατούς κινδύνους.

Ελ. Αλεξιάδου - ΑΠΕ-ΜΠΕ