Αχιλλέας Ν. Καταραχιάς: Φράγμα Μουζακίου - Τα ερωτήματα είναι θεμιτά - Η αναβολή όχι

Το άρθρο είναι γραμμένο με ευπρέπεια και θέτει ερωτήματα που κανείς δεν απαξιώνει.

Το πρόβλημα είναι το συμπέρασμα στο οποίο οδηγεί: κάθε ερώτημα γίνεται λόγος για «επανεξέταση» και κάθε επανεξέταση λόγος για νέα καθυστέρηση. Η τοπική κοινωνία του Μουζακίου έχει ζήσει αρκετά ,για να γνωρίζει που καταλήγει αυτός ο δρόμος.

Διαβάζοντας κανείς το άρθρο, μένει με την εντύπωση ότι, αν τελικά το φράγμα δεν γίνει, δεν θα χαλάσει και ο κόσμος. Αυτό ίσως να ισχύει για όσους παρακολουθούν το θέμα από μακριά. Δεν ισχύει όμως, για τις οικογένειες του Μουζακίου, που είδαν τα σπίτια τους να πλημμυρίζουν, για τους αγρότες που έχασαν τις σοδειές και τα χωράφια τους, ούτε για τους δημότες μας που κάθε φορά ,που βρέχει κοιτάζουν με αγωνία το ποτάμι. Για εμάς, το «αν δεν γίνει» έχει ήδη κόστος, και το έχουμε πληρώσει ακριβά.

Το άρθρο αφήνει επίσης να εννοηθεί ότι το φράγμα το προωθούν «συγκεκριμένα κέντρα με αντίστοιχα συμφέροντα». Ξεκαθαρίζω: το μόνο συμφέρον που υπηρετεί το φράγμα είναι να μη ζήσουμε ξανά τον Σεπτέμβρη του 2020 και τον Σεπτέμβρη του 2023. Στον «Ιανό» ο Πάμισος στοίχισε ανθρώπινη ζωή και κατέστρεψε σπίτια, γέφυρες και χωράφια. Στον «Ντάνιελ» κατέστρεψε επιχειρήσεις και ξανά έργα ,που μόλις είχαν αποκατασταθεί.

Ο τόπος μας, όπως και ολόκληρη η Θεσσαλία, εξακολουθεί να επουλώνει τις πληγές των διαδοχικών φυσικών καταστροφών (Ιανός, Ντάνιελ, Elias), και δεν πρόκειται για εξαιρέσεις: στο Μουζάκι έχουν καταγραφεί αρκετές σφοδρές πλημμύρες μέχρι σήμερα. Το φράγμα Μουζακίου το ζητούν επίμονα ο Δήμος Μουζακίου, οι αγρότες του κάμπου μας και η Περιφέρεια Θεσσαλίας, γιατί το ζητά η ίδια η εμπειρία του τόπου.

Στο ερώτημα ποια θα είναι η πραγματική αντιπλημμυρική συμβολή του έργου, οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Στον «Ιανό» ο Πάμισος μετέφερε στη θέση του φράγματος περίπου 29,5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, με αιχμή σχεδόν 400 κυβικά μέτρα το δευτερόλεπτο. Ο ταμιευτήρας, όπως τον σχεδίασε η ΔΕΗ το 1987, έχει ωφέλιμο όγκο 355 εκατομμύρια κυβικά μέτρα, πάνω από δέκα φορές τον όγκο εκείνης της πλημμύρας. Ακόμα και με σημαντικά μικρότερο ταμιευτήρα, η δυνατότητα συγκράτησης της πλημμυρικής αιχμής στην πηγή της είναι τεράστια.

Ο Περιφερειάρχης Θεσσαλίας κ. Δημήτριος Κουρέτας εκτιμά ότι το φράγμα Μουζακίου προσφέρει περίπου 15% επιπλέον αντιπλημμυρική προστασία και, μαζί με τα φράγματα Πύλης και Ενιπέα, περίπου 57% απέναντι σε ένα φαινόμενο σαν τον «Ντάνιελ». Το δήλωσε καθαρά: χωρίς τα φράγματα, πλήρης προστασία δεν υπάρχει. Το φράγμα δεν λύνει τα πάντα, αφού δεν ελέγχει τα νερά που πέφτουν κατάντη. Ελέγχει όμως τον πιο ορμητικό κίνδυνο εκεί που γεννιέται.

Όσον αφορά την πρόταση να γίνουν «πρώτα τα μικρότερα έργα», τα δοκιμάσαμε και ο Πάμισος τα πήρε. Κανείς δεν αντιτίθεται στην ορεινή υδρονομία, στους καθαρισμούς, στα αναχώματα και στον εκσυγχρονισμό των δικτύων. Πρέπει να γίνουν, και μάλιστα περισσότερα. Είναι όμως συμπληρωματικά έργα, όχι εναλλακτικά. Ο Πάμισος είναι χείμαρρος που κατεβαίνει ορμητικά από τα ορεινά, και όπως έχει τονίσει ο Δήμαρχος μας κ. Φάνης Στάθης, όταν ξεκινήσει δεν

σταματιέται με αναχώματα. Το «πρώτα τα μικρά και μετά βλέπουμε» σημαίνει στην πράξη ότι το Μουζάκι μένει εκτεθειμένο για άλλη μία δεκαετία.
Στο ερώτημα πόσο νερό θα εξασφαλιστεί για άρδευση , η απάντηση είναι: όσο χάνουμε κάθε χειμώνα. Μόνο το τελευταίο δίμηνο του 2024, περισσότερα από 32 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού του Παμίσου κύλησαν προς τον Πηνειό χωρίς να αξιοποιηθούν.

Την ίδια ώρα ο υπόγειος υδροφορέας της Θεσσαλίας βρίσκεται σε υπερεκμετάλλευση και τα αρδευόμενα στρέμματα του κάμπου έπεσαν μέσα σε μία δεκαετία από 2,5 σε 1,5 εκατομμύρια. Το «πραγματικό κόστος του νερού» ,που ανησυχεί τον κ Καραβίδα ανεβαίνει ήδη σήμερα, με γεωτρήσεις όλο και βαθύτερες και ρεύμα όλο και ακριβότερο. Το επιφανειακό νερό από ορεινό ταμιευτήρα μπορεί να μειώσει την εξάρτηση από την άντληση. Επιπλέον, το υδροηλεκτρικό του έργου σχεδιάστηκε να παράγει 578 GWh καθαρής ενέργειας τον χρόνο.

Στο αίτημα να παραμείνει το νερό δημόσιο αγαθό, ο κ. Καραβίδας θα μας βρει απολύτως στο πλευρό του. Το φράγμα πρέπει να ανήκει στο Δημόσιο και να το διαχειρίζονται δημόσιοι φορείς, με διαφάνεια και λογοδοσία. Αυτό όμως είναι όρος για το πως θα γίνει το έργο, όχι λόγος να μη γίνει. Διασφαλίζεται με ρήτρες στη σύμβαση και στο θεσμικό πλαίσιο, όχι με αναβολή.

Τα ζητήματα των φερτών υλών, της ασφάλειας και του μικροκλίματος είναι ζητήματα μηχανικής και όχι λόγοι άρνησης. Η χώρα μας λειτουργεί μεγάλα φράγματα εδώ και δεκαετίες, και ένα από αυτά, της λίμνης Πλαστήρα, βρίσκεται δίπλα μας από το 1959. Η πρόσχωση αντιμετωπίζεται με «νεκρό όγκο» στον σχεδιασμό και με έργα ορεινής υδρονομίας ανάντη, ακριβώς αυτά που ζητά και ο κ Καραβίδας..

Η σεισμική και υδρολογική ασφάλεια διέπονται από αυστηρούς κανονισμούς και εκεί η αυστηρότητα πρέπει να είναι απόλυτη. Οι μεταβολές στο μικροκλίμα από έναν ταμιευτήρα είναι γνωστές, τοπικές και αξιολογούνται στη μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Η λίμνη Πλαστήρα αποδεικνύει ότι μια τεχνητή λίμνη μπορεί να γίνει πόλος ζωής ,για ορεινές περιοχές που αδειάζουν, όπως το Μουζάκι και η Αργιθέα. Και για να είμαστε ειλικρινείς: τη μεγαλύτερη απειλή, για τις κατάντη περιοχές σήμερα δεν την αποτελεί ένα σύγχρονο φράγμα, αλλά ένας ανεξέλεγκτος χείμαρρος.

Όσον αφορά την «επανεξέταση με βάση τον Αχελώο», είναι αλήθεια ότι το έργο σχεδιάστηκε αρχικά μαζί με τα έργα του Άνω Αχελώου και ότι το τελικό του μέγεθος εξαρτάται από τις αποφάσεις για την εκτροπή. Η αντιπλημμυρική και αρδευτική του αξία όμως πηγάζει από τα νερά του ίδιου του Παμίσου. Οι αναποφασιστικότητες ,για τον Αχελώο δεν μπορούν να κρατούν όμηρο την ασφάλεια του Μουζακίου.

Ο κ Καραβίδας γράφει ότι το δίλημμα δεν είναι «φράγμα ή τίποτα». Συμφωνούμε. Το πραγματικό δίλημμα είναι «φράγμα και όλα τα άλλα» ή «μόνο τα άλλα». Η ανάγκη για φράγματα στη Θεσσαλία καταγράφεται σε μελέτες από τη δεκαετία του 1960 και το φράγμα Μουζακίου μελετήθηκε ήδη το 1987. Η μελέτη που ανατέθηκε το 2024 έπρεπε να έχει ολοκληρωθεί στο τέλος του 2025. Σήμερα ούτε έχει ολοκληρωθεί ούτε υπάρχει επίσημη ενημέρωση για την πορεία της.

Τα ερωτήματα του κ. Καραβίδα είναι θεμιτά και η θέση τους είναι μέσα σε αυτή τη μελέτη και στη δημόσια διαβούλευση που θα ακολουθήσει, όχι σε ακόμη έναν λόγο να ξεκινήσουμε από την αρχή. Κείμενα σαν το δικό του, όσο καλοπροαίρετα κι αν είναι, στο τέλος περισσότερο

μπερδεύουν παρά βοηθούν: βάζουν στο ίδιο τραπέζι ερωτήματα, που έχουν απαντηθεί, ζητήματα που λύνονται με τη μελέτη και φόβους, που δεν τεκμηριώνονται αφήνοντας την εντύπωση ότι όλα είναι ακόμα ανοιχτά. Δεν είναι. Η ανάγκη είναι γνωστή, ο κίνδυνος είναι αποδεδειγμένος και η λύση έχει μελετηθεί εδώ και δεκαετίες.

Η τοπική κοινωνία του Μουζακίου δεν ζητά να παρακαμφθούν οι κανόνες. Ζητά να ολοκληρωθεί επιτέλους η μελέτη με πλήρη διαφάνεια, να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση και να ξεκινήσει το έργο, πριν ο Πάμισος μας θυμίσει ξανά, με τον πιο σκληρό τρόπο, το κόστος της αναμονής. Αυτό που χρειάζεται σήμερα ο τόπος μας δεν είναι περισσότερες αμφιβολίες, αλλά μια ενωμένη φωνή , που θα ζητά το αυτονόητο: το φράγμα Μουζακίου, τώρα.

Ο Πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Μουζακίου

Αχιλλέας Ν. Καταραχιάς