Μενέλαος Παπαδημητρίου: "Αργιθέα: Κατοχή - Αντίσταση & εμφύλιος - Εκλογές επιτροπών αυτοδιοίκησης και λαϊκής Δικαιοσύνης το 1943 (συνεχίζεται)" ^Κύριο

και έχουσα ως ορεινή περιοχή μεγάλη στρατηγική σημασία βίωσε την Κατοχή και την Εθνική Αντίσταση ως το 1944 και αμέσως μετά τη Βάρκιζα και ιδίως κατά την έναρξη του Εμφυλίου ως το 1949  μετατράπηκε σε πεδίο σφοδρών συγκρούσεων με αποτέλεσμα οι τοπικές κοινωνίες να διχαστούν, χωριανοί δε – ακόμα και αδέρφια και συγγενείς - να βρεθούν αντιμέτωποι, πληθυσμοί να μετακινηθούν και τα χωριά να υποστούν τις τραγικές συνέπειες με θύματα και από τις δύο πλευρές, με ζημιές στις υποδομές τους, στην περιουσία τους και αργότερα, μετά τη λήξη του εμφυλίου, να ερημώσουν από τη μετανάστευση (εσωτερική και εξωτερική).

Η ισχυρή παρουσία του ΕΛΑΣ κατά την Κατοχή από το 1942 υπό τον ΑΡΗ ΒΕΛΟΥΧΙΩΤΗ και του ΕΑΜ καθώς και του ΕΔΕΣ υπό το ΝΑΠΟΛΕΟΝΤΑ ΖΕΡΒΑ, στην Αργιθέα και στα όμορα χωριά της Άρτας - σε μια περιοχή που ήταν κατά κάποιο τρόπο ελεύθερη από τους ΙταλοΓερμανούς κατακτητές - ήταν φανερή σε σχέση με άλλες αντιστασιακές οργανώσεις.

Μάλιστα τα πρώτα χρόνια της Κατοχής, μετά και την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου, ο ΑΡΗΣ και ο ΝΑΠΟΛΕΩΝ ΖΕΡΒΑΣ είχαν συνεργασία και κοινές επιχειρήσεις.

Σημειώνω εδώ πως οι καταγόμενοι από τα Χωριά Ανθηρό και Τριζόλου   Κώστας Στούμπος - καθηγητής Μαθηματικών και Νίκος Μάσσας – δάσκαλος, μέλη του ΚΚΕ – ΕΑΜίτες, πρωτοξεκίνησαν την ίδρυση του ΕΛΑΣ Δυτικής Θεσσαλίας βάζοντας επικεφαλής αρχηγό τον Ανθηριώτη Μιλτιάδη Κ. Μπακογιάννη – Καπετάν Καραϊσκάκη λόγω του κύρους του στην Αργιθέα.

Σημειώνω επίσης πως οι Ανθηριώτες, που πρώτοι ακολούθησαν τον αρχηγό του ΕΔΕΣ στρατηγό Ναπολέοντα Ζέρβα, ήταν βασικά αξιωματικοί και υπαξιωματικοί της Χωροφυλακής (Καναβαίοι, Σακκαίοι, Κωφαίοι κλπ), στενός του δε συνεργάτης και εξ απορρήτων του Ναπολέοντα Ζέρβα ήταν ο Ανθηριώτης Καναβός Σπυρίδων του Δημητρίου και της Ευαγγελής, Ενωμοτάρχης της Χωροφυλακής – γνωστός ως Σπύρος Καναβός - Κλάρας (αφού είχε υιοθετηθεί από τον Λαγκαδιώτη – Ανθηριώτη Λούκα Κλάρα και αδερφή του ήταν η Άννα συζ. Σπύρου Ζουμπορλή) που ήταν γεννημένος το 1911 και απεβίωσε στην Αθήνα το 1999. Μεγάλη ήταν η προσφορά του στο Σύλλογο Ανθηριωτών Αθήνας <<Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ >> (επίτιμος Πρόεδρος) και στη γενέτειρά του στο Ανθηρό με σημαντικές χορηγίες για την αναστήλωση των Μοναστηριών κ.α..  

ΕΚΛΟΓΕΣ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ και ΛΑΪΚΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ το 1943.

Ως τις 23 Απριλίου του 1938 στο Ανθηρό, όπως και σε όλα τα χωριά, λειτουργεί το Κοινοτικό Συμβούλιο και με τις αριθμ. 5 και 6 /23.3.1938 αποφάσεις, σε συμμόρφωση νόμου ή διαταγής του Μεταξικού καθεστώτος, μετονομάζεται από Κοινοτικό Συμβούλιο σε <<ΔΙΟΙΚΟΥΣΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΗΡΟΥ >> με 3μελή σύνθεση (Πρόεδρος Θεοδόσης Αρχιμανδρίτης, Αντ/δρος Θωμάς Νικ. Μπαλάνος - γνωστός ως Νέτσας και Κων/νος Νικ. Κωφός – που προφανώς ήσαν σύμφωνοι και ταγμένοι στο πνεύμα του καθεστώτος).

Η  <<ΔΙΟΙΚΟΥΣΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑΣ ΑΝΘΗΡΟΥ >> φαίνεται να παύει να υπάρχει από 16.11.1941 έως και 28/6/1945 (αφού παύουν να υπάρχουν αποφάσεις της για διάφορα ζητήματα) και επανέρχεται με Πρόεδρο το Δημήτριο Κ. Κωφό, Αντιπρόεδρο το Γεώργιο Λεων. Στούμπο και μέλος το Θωμά Π. Χασιώτη και στις 7.8.1945 με την υπ’ αριθμ. 6 Πράξη η Διοικούσα Επιτροπή αποκαλείται πλέον << ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ>>.

Είναι φανερό πως επί Κατοχής και στο ενδιάμεσο χρονικό διάστημα δηλ. από 16.11.1941 ως και το 1943, αφού κατέρρευσαν οι κρατικές δομές, λειτουργούν στα Χωριά οι θεσμοί των <<ΛΑΪΚΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ>> και των <<Λαϊκών Δικαστηρίων>> που ξεκινούν από την Ευρυτανία και εξαπλώνονται μαζικά την περίοδο 1943-44 στις ελεύθερες περιοχές υπό τον έλεγχο του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ και της ΠΕΕΑ καθώς και του ΕΔΕΣ.

ΛΑΪΚΕΣ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ

Η δομή και λειτουργία των << Λαϊκών Επιτροπών>> συνίσταται στο ότι αντικατέστησαν τις Διοικούσες Επιτροπές και με 3μελή ή 5μελή σύνθεση (τα μέλη της εκλέγονταν σε γενικές συνελεύσεις από τους κατοίκους) επιλαμβάνονταν ζητήματα τοπικά (αγροτικά, επισιτιστικά, σχολείων και μόρφωσης και τάξης).

ΛΑΪΚΑ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΑ

Η δομή και λειτουργία των << Λαϊκών Δικαστηρίων>> συνίσταται στο ότι λειτουργούσαν με αιρετούς δικαστές που εκλέγονταν σε λαϊκή συνέλευση από τους χωριανούς (τριμελής κυρίως η σύνθεση), με έμφαση κυρίως στο συμβιβασμό, δικάζοντας δημόσια στην πλατεία του Χωριού ή σε αίθουσα σχολείου υποθέσεις δοσιλόγων, ζωοκλοπών και άλλες υποθέσεις αστικού και ποινικού δικαίου και διευθετώντας ιδιωτικές ή Κοινοτικές διαφορές.

Χρέη Εισαγγελέα έκανε ο Λαϊκός Επίτροπος έχοντας το δικαίωμα πρότασης και όχι ψήφου στην έκδοση της απόφασης.

Στο Ανθηρό οι συνεδριάσεις του Λαϊκού Δικαστηρίου γίνονταν στη μεγάλη αίθουσα του παλιού Δημοτικού Σχολείου.

Αξιοσημείωτο είναι πως στο Λαϊκό Δικαστήριο του Ανθηρού, στην έδρα ως δικαστές και επίτροπος υπήρξαν και γυναίκες.

Σε έναν δε κάτοικο που ήχθη στο ακροατήριο ως κατηγορούμενος (Γεώργιος Βαλάσης που σημειωτέον ήταν Ελασίτης και ο αδερφός του Νικόλαος Βαλάσης ήταν μέλος της Λαϊκής Επιτροπής Ανθηρού) μετά την καταδικαστική απόφαση του επέβαλαν ποινή <<μη καλημερίσματος  επί δίμηνο>>, δηλαδή οι κάτοικοι του Ανθηρού επί δίμηνο να μην του λένε καλημέρα, πράγμα πολύ βαρύ.

Σημειωτέον ότι τα λαϊκά δικαστήρια έχουν ως θεσμός τη βάση τους στην Αρχαία Αθήνα (με γνωστότερη την Ηλιαία) και τότε αποτελούνταν από εξαιρετικά μεγάλο αριθμό πολιτών και από αυτούς επιλέγονταν οι δικαστές λειτουργώντας ως σώματα ενόρκων, δίχως εισαγγελέα ή δημόσιο κατήγορο, αυτών δε προήδρευε ο θεσμοθέτης ή άρχοντας διευθύνων τη διαδικασία, δίχως όμως να έχει ψήφο στην έκδοση της απόφασης.

ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΤΟ ΑΝΘΗΡΟ το 1943 - Σημείωμα του Ανθηριώτη Κωνσταντίνου Κουτή ή Καναβού.

Για τις Εκλογές και την επικρατούσα κατάσταση στο Ανθηρό – παλιά Μπουκοβίτσα - από το 1942 ως το τέλος του εμφυλίου το 1949 ο Ανθηριώτης Κωνσταντίνος Κουτής ή Καναβός του Φωτίου και της Ευαγγελής (γνωστός ως Κώτσιος Κουτής, ιδιαίτερου κύρους και σεβάσμιος ήταν αδερφός της μάνας μου Αικατερίνης συζ. Νικολάου Παπαδημητρίου - γεννηθείς το 1907, παντρεμένος με την Ευγενία Γρηγ. Στούμπου και με γιο τους τον αείμνηστο Λιάκο Κουτή) –  που ήταν βασιλόφρων και Ζερβικός, γράφει σε χειρόγραφο σημείωμά του (που μου παρέδωσε και έχω εις χείρας μου) τα εξής, ήτοι:

<< Από του έτους 1942 τον Νοέμβριο μήνα, καθ΄όν χρόνον ενεφανίσθησαν αι πρώται πολιτικαί οργανώσεις του ΕΑΜ και συνεκρότησαν αύται τας πρώτας ενόπλους ομάδας, ευρέθην αντιμέτωπος της οργανώσεως αυτών και κατά μήνα Ιανουάριον με την εμφάνισιν του στρατηγού Ζέρβα εις Ήπειρον ευθύς αμέσως συνεκρότησα ομάδα εξ 20 ανδρών καθώς και ο συγχωριανός μου Αθανάσιος Σακκάς συγκροτήσας και ούτος ομάδαν εξ 20 περίπου ανδρών. Τας ομάδας αυτάς διετηρήσαμε μέχρι του Αυγούστου του 1943. Έχοντες υπ΄όψιν δια την κατάταξίν μας εις το στρατηγείον Πεντζοπούλου εις Πηγάς Άρτης πλην όμως δεν κατορθώθη τούτο καθόσον τούτο διελύθη.

Μετά την διάλυσιν της ομάδος μου δια τους ανωτέρω λόγους παρεμείναμε εις το Χωρίον μας εργαζόμενοι εναντίον του Εαμοκομμουνισμού, αντιδρώντες σφοδρότατα, μεταδίδοντες πληροφορίας εις Γεώργιον και Θεοφάνην Λιάππην λοχαγόν κατοίκους Πετρωτού, κατά δε τας εκλογάς του Νοεμβρίου 1943 μεταξύ ΕΑΜ και ΕΔΕΣ τοιαύτη υπήρξεν η αντίδρασίς μας ώστε το αποτέλεσμα των εκλογών να έχη ως εξής: ΕΔΕΣ 365, ΕΑΜ 150 και εν συνεχεία καθ΄όλον το διάστημα του Εθνικού αγώνος προσέφερον πάσαν υπηρεσίαν εις αυτόν.

Κατά τον Δεκέμβριον του 1944 συνελήφθην υπό της πολιτοφυλακής του ΕΑΜ- ΕΛΑΣ και εκρατήθην επί 43 ημέρας μετά των συγχωριανών μου Αθανασίο Σακκά και Θεοδώρου Θεοδωράκη, Αλεξάνδρου Μπίχα, Θεοφάνη Λιάπη, Ιωάννου Αναγνώστου εκ Πετρωτού, εκ Μεσοβουνίου Αθανασίου Κουτσοκέρα, Πέτρου Ζήση και Νικολάου Νάκου και εν συνεχεία πάντοτε συμπαρεστάθην καθώς και εις τον συμμοριτοπόλεμον, συντέλεσα δε από 8 Ιουνίου μέχρι 15 ιδίου μηνός εις την εξόντωσιν του Αρχισυμμορίτου Άρη Βελουχιώτη.

Το δε 1946 μεταβαίνων εις Τρίκαλα καθ΄οδόν εις Χωρίον Παλληκαριά συνελήφθην υπό του συμμορίτου Σταύρου Μακεδόνα και εκρατήθην επί επτά ημέρας.

Τον Ιανουάριον του 1946 συνελήφθην και πάλιν υπό του Αρχηγού Καρατζά και εκρατήθην 3 ημέρας, δραπετεύσας δε μετέβην εις Παπαδάτες Ξηρομέρου παραμείνας εκεί μέχρι 20 Μαϊου 1947.

Επανελθών εις το Χωρίον μου, όπου ευρίσκετο την εποχήν εκείνην ο εξ Ηπείρου Λοχαγός Βρανάς Γεώργιος, διαταχθέντες υπ΄αυτού συνεκροτήσαμεν ομάδαν μετά του Ομαδάρχου Γεωργίου Στούμπου συνεχίσαντες ούτω τον αγώνα μέχρι της εκκενώσεως των Χωρίων, οπότε κατεφύγαμε εις Μουζάκιον συνεχίσαντες τον αγώνα υπό ποικίλας μορφάς με μικτή Ομάδα και επικεφαλής τον ομαδάρχην Ευάγγελο Κουτσοχρήστον, στρατόν και χωροφυλακήν μέχρι το 1951 οπότε παρέδωσα λαβών μέρος εις Κοινοτικάς Εκλογάς του Χωρίου μου>>.

Από το ιδιόχειρο αυτό σημείωμα του Κων/νου Κουτή ή Καναβού – πέρα από τα παθήματά του - προκύπτει πως στο Ανθηρό, ( κατά τη συμφωνία των ΑΡΗ και ΖΕΡΒΑ  στις 16 Αυγούστου 1943 που συνήλθε το Κοινό Γενικό Στρατηγείο να πραγματοποιηθούν τοπικές εκλογές για την ανάδειξη Επιτροπών Αυτοδιοίκησης και Λαϊκής Δικαιοσύνης), πράγματι διενεργούνται εκλογές με τα παραπάνω αποτελέσματα.

Τα αποτελέσματα εκείνων των εκλογών στην περιοχή Μουζακίου και των γύρω χωριών ως τα χωριά της Αργιθέας έδωσαν το κυριολεκτικό προβάδισμα στον ΕΔΕΣ ενώ το ΕΑΜ (πλην του Ανθηρού που είχε σημαντική δύναμη) υπερτερούσε κυριολεκτικά στις πόλεις και Κωμοπόλεις Καρδίτσας - Τρικάλων και των χωριών του κάμπου και των Αγράφων.

Οι Λαϊκές Επιτροπές (όπου συστήθηκαν μετά τις εκλογές ) αποτελούνταν βασικά από μέλη παλαιών συμβουλίων και αλλαγές γινόταν μόνο για συνεργασία με τους κατακτητές, απάδουσες συμπεριφορές και ανικανότητα. Βεβαίως προφανώς και δεν έλειπε και η κομματική παρέμβαση ένθεν κακείθεν. Ασχολούνταν δε με ζητήματα Κοινοτικά, με διαφορές κτηματικές και με ζωοκλοπές, αγοραπωλησίες κλπ.

Το ότι η Λαϊκή Επιτροπή λειτουργεί αποδεικνύεται από το εις Ανθηρό από 7ης Μαϊου 1944 Ιδιωτικό Συμφωνητικό αγοραπωλησίας ακινήτου εις θέσιν Καρνέσιον Λαγκαδίου Ανθηρού 2 και ½ στρεμμάτων μετά στέρνας και με τίμημα 500.000.000 δραχμών τοις μετρητοίς υπογραφέν από τους πωλητές 1) Γεώργιο Ανδρέα Παπαδημητρίου, 2) Κωνσταντίνο Ανδρέα Παπαδημητρίου και τον αγοραστή Νικόλαο Ηλία Παπαδημητρίου (πατέρας μου) και μάρτυρες τους Δημήτριο Καναβό και Ηλία Αζακά και το οποίο έχω εις το αρχείο μου ως σημερινός κύριος, νομέας και κάτοχος της συγκεκριμένης έκτασης (Παλαιοχώραφο μετά στέρνας Ιτιάς) από διαθήκη του πατέρα μου Νικολάου Ηλία Παπαδημητρίου -  ΚΑΘΟΣΟΝ στο τέλος του Συμφωνητικού αυτού (ίδετε και σχετικές φωτογραφίες που είναι συνοδευτικές στην παρούσα εργασία μου) υπάρχει η εξής Βεβαίωση.

Βεβαιούται η πρόσθεν αγοραπωλησία

Εν Ανθηρώ αυθημερόν

Η Λαϊκή Επιτροπή

Δ. Κ. Παπαρούνας

Νικόλαος Βαλάσης

Σημείωση: Από τις μέχρι τούδε έρευνές μου για τις εκλογές αυτές στα υπόλοιπα Χωριά της Αργιθέας δεν είχα μαρτυρίες που να αναφέρονται.  

Αν υπάρχουν γραπτά στοιχεία ή μαρτυρίες Αργιθεατών για τις εκλογές αυτό το διάστημα στα Χωριά τους και είναι τεκμηριωμένες καλόν είναι να αναφερθούν και να προστεθούν στην εδώ εργασία μου για να υπάρχει εικόνα αποτυπωμένη, για την Τοπική Ιστορία.

Μάης 2026

Μενέλαος Νικ. Παπαδημητρίου

ΥΓ: θα παρακαλούσα τους φίλους αναγνώστες στις εδώ αναρτήσεις μου που δεν είναι μονόπλευρες να δείχνουν στις παρεμβάσεις τους τον δέοντα σεβασμό – ιδίως στις αναμεταξύ τους συζητήσεις – και να μην δημιουργούν πολωτικό κλίμα καθόσον, όπως κατ΄επανάληψη έχω γράψει, οι αναρτημένες εργασίες μου έχουν μόνο σκοπό την καταγραφή της Τοπικής Ιστορίας.

Σε όσο με αφορά και στα γραφόμενά μου για την περίοδο αυτή, ότι αυτά δεν είναι αληθή ή δεν ευσταθούν ή είναι από εμένα διαστρεβλωμένα, εάν υπάρχουν στοιχεία με τεκμηριωμένη διαφορετική άποψη αυτά είναι ευπρόσδεκτα και να αναφέρονται για να ληφθούν υπόψη.

Σας ευχαριστώ

Μενέλαος Νικ. Παπαδημητρίου