«Σεισμο-ηφαιστειακή κρίση στη Σαντορίνη: Ένας χρόνος μετά» - Αποκρυπτογραφώντας το «σμήνος σεισμών» στην περιοχή ^Κύριο

Ένας χρόνος μετά. Αποτελέσματα και Συμπεράσματα» που πραγματοποιήθηκε στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών παρουσία του υπουργού Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Γιάννη Κεφαλογιάννη.

Μιλώντας για τη σεισμική κρίση του 2025 στην περιοχή Αμοργού-Σαντορίνης ο διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Αθηνών, Βασίλης Καραστάθης, ανέφερε ότι επρόκειτο για ένα σμήνος σεισμών (σμηνοσειρά). Όπως είπε, οι σεισμοί του σμήνους στην πλειοψηφία είχαν τεκτονικό χαρακτήρα, ωστόσο υπήρχε και ένα αρκετά σημαντικό ποσοστό που είχε χαρακτηριστικά που παρέπεμπαν σε διείσδυση μαγματικών ρευστών. «Η διείσδυση αυτή προκάλεσε την ενεργοποίηση σημαντικών τεκτονικών ζωνών. Έτσι προκλήθηκε μία «τεκτονομαγματική» ακολουθία», σημείωσε.

Αναλύοντας όλα τα δεδομένα ο κ. Καραστάθης υπογράμμισε ότι ήταν μία «εξαιρετικά σπάνια κρίση όσον αφορά το πλήθος των σεισμών» και το μικρό χρονικό διάστημα που είχαν σημειωθεί.

Σύμφωνα με την ανάλυση του Γεωδυναμικου Ινστιτούτου στην περιοχή από 26/1/2025 έως 30/6/2025 καταγράφηκαν περισσότεροι από 21.000 σεισμοί με αναθεωρημένες λύσεις από αναλυτές του Ινστιτούτου εκ των οποίων οι 19.523 ήταν το πρώτο τρίμηνο του 2025.

Ενδεικτικό της κατάστασης, όπως τόνισε ο κ. Καραστάθης, είναι ότι σε όλη την ελληνική επικράτεια το 2023 και το 2024 είχαν εκδηλωθεί 64 και 90 σεισμοί αντίστοιχα με μέγεθος μεγαλύτερο ή ίσο των 4 βαθμών. Την ίδια ώρα, το 2025 και σε διάστημα 11 ημερών, από 2/2 έως 12/2 ο αριθμός αυτός ανήλθε για τη Σαντορίνη στους 216. Το φαινόμενο αυτό ήρθε χρονικά αμέσως μετά από μια διέγερση του ηφαιστείου της Σαντορίνης, που παρατηρήθηκε μεταξύ 24/8 και 24/1 και περιλάμβανε αύξηση της σεισμικής δραστηριότητας και των παραμορφώσεων. Όπως τόνισε, η ηφαιστειακή αυτή διέγερση ήταν σαφώς ασθενέστερη από μια αντίστοιχή της την περίοδο 2011-2012 και προσέθεσε ότι όλοι οι σεισμοί και οι πολλές χιλιάδες μικροσεισμοί αναλύθηκαν με πολύ προσοχή από τους αναλυτές του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου.

Κατά τη διάρκεια της κρίσης, όπως επισήμανε ο κ. Καραστάθης, οι σεισμοί εκδηλώνονταν με εξαιρετικά υψηλή συχνότητα, σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα καταγράφονταν δεκάδες σεισμοί μέσα σε πολύ λίγα λεπτά, γεγονός που καθιστούσε αδύνατη την άμεση και πλήρη επεξεργασία όλων των δεδομένων, ακόμα και με αυτόματους τρόπους. «Το αυτόματο σύστημα εντοπισμού επικέντρων δεν μπορούσε να ανταποκριθεί πλήρως, καθώς η αλληλοεπικάλυψη των σημάτων δημιουργούσε αυξημένο κίνδυνο λανθασμένων λύσεων. Για τον λόγο αυτό υιοθετήθηκαν αυστηρότερα κριτήρια στον αυτόματο εντοπισμό των σεισμών που αναλύονταν και δημοσιοποιούνταν σε πραγματικό χρόνο. Σε αυτούς γινόταν επεξεργασία από τους αναλυτές. Για τους μικρότερους σεισμούς γινόταν επεξεργασία με αυτόματα συστήματα μηχανικής μάθησης. Ακόμα και αυτά τα συστήματα έβγαζαν πολλά λάθη, με ψευδείς σεισμούς, τα οποία τα διόρθωνε η ομάδα του Ινστιτούτου που είχε αναλάβει την εργασία. Όλοι αυτοί οι χιλιάδες σεισμοί έπειτα, σε δεύτερο χρόνο, υπέστησαν ολική επεξεργασία και από τους αναλυτές του Ινστιτούτου, ένας προς ένας», υπογράμμισε και συμπλήρωσε: «Ο όγκος εργασίας ήταν τεράστιος! Συζητήσαμε με τους αναλυτές της 24ωρης Μονάδας Παρακολούθησης Σεισμικότητας και αποφασίσαμε, παρά τον εξαιρετικά μεγάλο αριθμό των σεισμών, να γίνει η ανάλυση κατά τα συνήθη, διατηρώντας έτσι τη συνέχεια των καταλόγων σεισμικότητας, που τηρούμε για χρόνια. Δε θα έπρεπε στην ιστορία μας να μείνει κάποιο κενό. Τη δουλειά βασικά την τελειώσαμε μέχρι το καλοκαίρι, τα έδειξα τα αποτελέσματα αυτά τον Αύγουστο στην Λισαβόνα στο Παγκόσμιο συνέδριο. Έγιναν όμως εξαντλητικοί έλεγχοι ορθότητας των λύσεων έκτοτε, από τους πλέον έμπειρους αναλυτές, ώστε να παραχθεί ένα εντελώς αξιόπιστο αποτέλεσμα. Παρήχθησαν χάρτες με επαναπροσδιορισμό ακριβείας των επικέντρων, με βάση μοντέλα σεισμικής ταχύτητας που υπολογίστηκαν για την συγκεκριμένη περιοχή. Τα μοντέλα αυτά εξελίσσονται περαιτέρω και με καινούρια δεδομένα που λαμβάνονται από σύστημα κατανεμημένης ακουστικής ανίχνευσης (DAS), το οποίο έχουμε εγκαταστήσει στην περιοχή και μετατρέπει υποθαλάσσιες οπτικές ίνες σε πυκνό δίκτυο σεισμικών αισθητήρων στον βυθό της περιοχής».

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η ανάλυση έδειξε ότι η σεισμικότητα εντοπιζόταν σε βάθη μεταξύ 5 και 15 χιλιομέτρων, δεν καταγράφηκαν δηλαδή ρηχά γεγονότα που να υποδηλώνουν άνοδο μάγματος κοντά στην επιφάνεια. Επιπλέον, όπως είπε ο κ. Καραστάθης, οι τομές στον χάρτη της σεισμικότητας έδειξαν ότι τα επίκεντρα ταιριάζουν πολύ καλά με τις προϋπάρχουσες τεκτονικές δομές ενώ προσέθεσε ότι η χωρική κατανομή και η «μετανάστευση» των επικέντρων --με μεγάλες ταχύτητες πλευρικής μετακίνησης-- υποδεικνύουν διείσδυση μαγματικών ρευστών μέσα σε ρήγματα.

Όπως προέκυψε από τα στοιχεία, η κορύφωση της δραστηριότητας σημειώθηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2025 με την ανάλυση των σεισμών άνω των 3 Ρίχτερ να δείχνει ότι η δραστηριότητα σταθεροποιήθηκε μετά τις 3 Φεβρουαρίου και παρουσίασε μια πρώτη σχετική ύφεση στις 7 του μήνα, ενώ μετά τις 12-13 Φεβρουαρίου εξελίχθηκε σε οριστική ύφεση της σεισμικότητας.

«Η ακολουθία είχε κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Είχε έντονες μεταναστεύσεις επικέντρων που παραπέμπουν σε μαγματική διείσδυση. Έπειτα η σεισμικότητα έδειχνε μια απελευθέρωση «κατά ριπάς. Κάτι επίσης συμβατό με μαγματική διείσδυση», σημείωσε ο κ. Καραστάθης και υπογράμμισε: «Περίπου το 70-76% των εξεταζόμενων μηχανισμών γένεσης είναι τεκτονικού χαρακτήρα ενώ οι υπόλοιποι δείχνουν στοιχεία διείσδυσης μαγματικών ρευστών». Επιπλέον, σύμφωνα με τα στοιχεία, δεν καταγράφηκαν πολλοί σεισμοί με συχνοτικό φάσμα που να ταιριάζει με κινήσεις μάγματος, ενώ δεν καταγράφηκε ηφαιστειακός «θόρυβος», όπως είχε αναφερθεί από κάποιους κατά την διάρκεια της κρίσης. «Δεν υπήρχε ούτε σεισμική δραστηριότητα σε πολύ μικρά βάθη που να παραπέμπει σε π επικείμενη έκρηξη ή γέννηση νέου ηφαιστείου», ανέφερε.

Καταλήγοντας το βασικό συμπέρασμα των επιστημόνων είναι σαφές: η κρίση του 2025 στη Σαντορίνη ήταν ένα σμήνος σεισμών, με την πλειοψηφία των σεισμών να έχουν τεκτονικούς μηχανισμούς, που προκλήθηκαν όμως από την διείσδηση μαγματικών ρευστών σε βαθύτερες τεκτονικές δομές -- και χωρίς να υπάρχει κάποια ένδειξη επιφανειακής μαγματικής ανόδου ή άμεσου ηφαιστειακού κινδύνου.

«Ένα χρόνο μετά τη σεισμοηφαιστειακή κρίση της Σαντορίνης διαπιστώνουμε το πόσο συντεταγμένα κινηθήκαμε ως επιστημονική κοινότητα ως επιχειρησιακοί φορείς και ως πολιτική ηγεσία σε ένα πρωτόγνωρο γεγονός. Ήταν μία άσκηση επί χάρτου επί πραγματικών συνθηκών όπου η επιστημονική πληροφόρηση τροφοδοτούσε τα επιχειρησιακά σχέδια και στη συνέχεια λαμβάνονταν οι αποφάσεις. Θεωρώ ότι είμαστε περισσότερο ώριμοι από κάθε άλλη φορά να αντιμετωπίσουμε τέτοιες κρίσεις, τέτοιες διαδικασίες», δήλωσε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας και προσέθεσε ότι «η σεισμοηφαιστειακή κρίση στη Σαντορίνη ήταν ένα πολυσύνθετο φαινόμενο, ένα φαινόμενο μοναδικό σε όλο τον κόσμο, ένα φαινόμενο που περιελάμβανε σεισμούς τεκτονικής προέλευσης, περιλάμβανε δραστηριότητα μαγματική σε αρκετά σημαντικό βάθος και περιελάμβανε σεισμούς που διεγείρονταν από τη μαγματική δραστηριότητα». Στη συνέχεια ο κ. Λέκκας παρουσίασε εκτενώς τη διαχείριση του κατολισθητικού κινδύνου στη Σαντορίνη, τονίζοντας ότι κατά τη διάρκεια της σεισμικής κρίσης κλήθηκαν να διαχειριστούν πολλά κατολισθητικά φαινόμενα που εκδηλώθηκαν κυρίως μέσα στην καλντέρα. «Έπρεπε να τα διαχειριστούμε έτσι ώστε να μην υπάρχουν τεράστιες επιπτώσεις και στον οικιστικό ιστό αλλά και στην οικονομία του νησιού», σημείωσε.

Από την πλευρά του ο καθηγητής Σεισμολογίας ΑΠΘ και πρόεδρος του Ινστιτούτου Μελέτης και Παρακολούθησης Ηφαιστείου Σαντορίνης - ΙΜΠΗΣ, Κώστας Παπαζάχος μίλησε για τη διαχρονική παρακολούθηση του ηφαίστειου της Σαντορίνης και τη σημασία της για τη σεισμική κρίση του 2025 ενώ αναφέρθηκε στον διπλό χαρακτήρα της εκδήλωσης. «Έχει ένα ουσιαστικό κι έναν εθιμικό χαρακτήρα. Ο εθιμικός είναι ότι επρόκειτο για μία επετειακή εκδήλωση έπειτα από τη συμπλήρωση ενός χρόνου, έχει όμως κι έναν ουσιαστικό ρόλο γιατί κοιτάει πώς παρακολουθήθηκε το νησί, τι προβλήματα διαπιστώσαμε και τι σημασία έχει η επιστημονική ανάλυση και παρατήρηση γιατί αυτές τροφοδοτούν όπως και τότε τροφοδοτούσαν όλες τις κινήσεις της πολιτείας σε σχέση με την Πολιτική Προστασία. Με άλλα λόγια η επιστημονική παρατήρηση δεν είναι μία θεωρητική έρευνα που αφορά κάποιους επιστήμονες που είναι κλεισμένοι σε κάποια γραφεία, είναι μία ενεργητική διαδικασία που ανάλογα με το αποτέλεσμα που βλέπεις - και στη Σαντορίνη ήταν πολύ έντονο- πρέπει να πάρεις δύσκολες αποφάσεις. Περνάμε ένα μήνυμα ότι αυτή παρακολούθηση πρέπει να γίνεται όχι μόνο τώρα αλλά διαχρονικά, έτσι ώστε όποτε και να γίνει η επόμενη κρίση να μας βρει έτοιμους. Η κρίση της Σαντορίνης μας βρήκε με πολλά προβλήματα, με μηχανήματα που δεν δούλευαν. Όλα αυτά έχουν αποκατασταθεί αλλά πρέπει να υπάρχει διαρκές ενδιαφέρον για να μπορείς όταν ξεκινήσει η επόμενη κρίση να ανταποκριθείς», σημείωσε ο κ. Παπαζάχος. Αναφορικά με τα μηχανήματα που εγκατέστησαν στην περιοχή, όπως είπε, μέσα από χρηματοδοτήσεις από το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας από προσωρινές εγκαταστάσεις θα αναβαθμιστούν σε μόνιμες. «Θα μεταβώ στο τέλος του Μαρτίου στα Χριστιανά που είναι μία νησίδα ηφαιστειακή νοτιοδυτικά από τη Σαντορίνη για να εγκαταστήσω έναν νέο μόνιμο σεισμολογικό σταθμό. Θα βάλουμε επίσης δύο νέους γεωδαιτικούς σταθμούς στη νότια Θηρασιά και μία πάνω στη Νέα Καμένη, έναν σύγχρονο σταθμό για να παρακολουθούμε μετακινήσεις. Οι συνάδελφοι από την ΕΑΓΜΕ θα εγκαταστήσουν έναν νέο σταθμό παρακολούθησης αερίων. Οι συνάδελφοι από το Αστεροσκοπείο στο πλαίσιο ενός έργου αναβαθμίζουν όλο το σεισμολογικό δίκτυο γενικά στην περιοχή των Κυκλάδων. Συνεπώς αυτή τη στιγμή έχουμε βρει τους πόρους κι έχουμε και τη θέληση να εγκαταστήσουμε μόνιμες υποδομές και όχι τις προσωρινές που βάλαμε λόγω της κρίσης, έτσι ώστε η επόμενη κρίση να μας βρει πιο έτοιμους», υπογράμμισε.

Στα υποθαλάσσια ρήγματα στην περιοχή Σαντορίνης-Αμοργού και στο ρόλο τους στην σεισμική-μαγματική κρίση του 2025 αναφέρθηκε ο διευθυντής Ερευνών στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ, Δημήτρης Σακελλαρίου αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα αναγνώρισης ενεργοποιημένων ζωνών και τα ερωτήματα που κλήθηκαν να απαντήσουν μεσούσης της κρίσης. Όπως είπε, η ζώνη Σαντορίνης Αμοργού αποτελείται από τρεις ράχες, τη ράχη του Ακρωτηρίου, τη ράχη της Ανύδρου και τη ράχη της Αστυπάλαιας. Στη συνέχεια αναφέρθηκε σε πέντε εργασίες και δημοσιεύσεις επιστημόνων σε ξένα περιοδικά ενώ επισήμανε ότι «η σεισμική - μαγματική κρίση του 2025 ήταν ένα από τα πολλά τεκτονικά -μαγματικά επεισόδια που διαμόρφωσαν τη δομή της Ζώνης Σαντορίνης - Αμοργού τα τελευταία τουλάχιστον δύο εκατομμύρια χρόνια».

Στη συνέχεια ο επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ Βασίλης Σακκάς μίλησε για τις γεωδαιτικές μετρήσεις και τις εδαφικές παραμορφώσεις που διεπίστωσαν. «Οι γεωδαιτικές μετρήσεις που κάναμε εκείνη την περίοδο ήταν μια συνέχεια από ένα δίκτυο που είχαμε στήσει το 1994 στην ευρύτερη περιοχή της Σαντορίνης για να μετρήσουμε την εδαφική παραμόρφωση, ακτινική παραμόρφωση, η οποία ερμηνεύθηκε τότε σαν μια μαγματική πηγή η οποία βρίσκεται στο βόρειο μέρος της Σαντορίνης, στο βόρειο μέρος της Καλδέρας, στην υποθαλάσσια περιοχή της Καλδέρας. Είχαμε μια οριζόντια ανύψωση περίπου της τάξης των 60 χιλιοστών και μια οριζόντια μετατόπιση περίπου της τάξης των 70 χιλιοστών», σημείωσε. Όπως είπε, η κρίση ξεκίνησε με μια εντός της καλδέρας σεισμική δραστηριότητα, όπου παρατήρησαν έντονη εδαφική παραμόρφωση μέσα σε αυτήν.

«Oι περισσότεροι σταθμοί έδωσαν μια ισχυρή ανύψωση, μια ακτινική παραμόρφωση», είπε ενώ περιέγραψε αναλυτικά την κινητοποίηση όλων των ελληνικών φορέων της γεωδαιτικής κοινότητας για τη διερεύνηση του φαινομένου.

«Την περίοδο 26 Ιανουαρίου με 28 Φεβρουαρίου του 2025 βλέπουμε μία πάρα πολύ έντονη εδαφική κίνηση, μία μετανάστευση της σεισμικότητας από την Καλδέρα προς την περιοχή της Ανύδρου, η οποία ήταν με μία ταχύτητα της τάξης 4-5 χιλιομέτρων την ημέρα. Βλέπουμε επίσης μία πάρα πολύ έντονη εδαφική παραμόρφωση στο σταθμό της Σαντορίνης, στο Ημεροβίγλι. Είχαμε μία κατακόρυφη καθίζηση του εδάφους, υποβύθιση του εδάφους της τάξης των 80 εκατοστών ανά έτος. Είναι πάρα πολύ μεγάλη ταχύτητα, αλλά όχι μονάχα στην κατακόρυφη συνιστώσα, αλλά και στις οριζόντιες συνιστώσες, στην ανατολική και στη δυτική συνιστώσα. Η παραμόρφωση αυτή δεν περιορίστηκε μόνο στη Σαντορίνη, όλη η περιοχή άλλαξε, από την Νάξο, την Ανάφη, την Αμοργό, την Αστυπάλαια», επισήμανε ο κ. Σακκάς.

Από τον Μάρτιο του 2025 μέχρι και σήμερα, όπως ανέφερε παρατηρούν μείωση του ρυθμού παραμόρφωσης και επανάκαμψη της ευρύτερης περιοχής στο προηγούμενο κινηματικό καθεστώς, «αλλά στη Σαντορίνη εξακολουθούμε να βλέπουμε μια ανύψωση». «Αυτό που πρέπει να τονίσουμε είναι ότι μέσα στη Σαντορίνη, φαίνεται ότι παραμένει παραμόρφωση στο εσωτερικό της, ωστόσο αυτό μπορεί σιγά-σιγά να εξασθενήσει», είπε ενώ τόνισε την ανάγκη για γεωδαιτική, σεισμολογική, γεωφυσική παρακολούθηση με στόχο την ανάλυση, προσομοίωση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων.

Τέλος, χαιρετίζοντας την εκδήλωση ο διευθυντής και πρόεδρος ΔΣ του ΕΑΑ Δρ. Σπ. Βασιλάκος, επισήμανε ότι η εκδήλωση εντάσσεται στο πρόγραμμα εκδηλώσεων του ΕΑΑ και του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου και σηματοδοτεί μια νέα εποχή στο νέο κτίριο στην Πεντέλη. «Είναι πολύ μεγάλη χαρά ως νέα διοίκηση να φιλοξενούμε όλους τους συναδέλφους και τους επιστήμονες, σε έναν πολύ εποικοδομητικό διάλογο, με στόχο να μάθουμε από το φαινόμενο της Σαντορίνης έτσι ώστε να βελτιώσουμε όλες μας τις υπηρεσίες και να είμαστε κοντά στον πολίτη σε μελλοντικές κρίσεις που στο επίπεδο της σεισμολογίας είναι σίγουρο ότι θα έχουμε», τόνισε.

Πηγή: ΑΠΕ - ΜΠΕ