Από την πατέντα στο προϊόν: Το νέο μοντέλο ανάπτυξης της ελληνικής καινοτομίας ^Κύριο

Πώς μια επιστημονική ανακάλυψη θα μετατραπεί σε νέο φάρμακο, σε καινοτόμο τεχνολογία, σε επιχείρηση, σε επένδυση και τελικά σε όφελος για την κοινωνία και την οικονομία. Σε μια περίοδο όπου η καινοτομία αποτελεί βασικό παράγοντα ανταγωνιστικότητας για όλες τις οικονομίες, η σύνδεση της ακαδημαϊκής κοινότητας με τη βιομηχανία αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.

Αυτό ήταν και το κεντρικό μήνυμα της εκδήλωσης «Bridging Innovation: Ακαδημία και Φαρμακευτική Βιομηχανία σε Συνεργασία», που πραγματοποιήθηκε από το ΕΚΠΑ, μέσω της Μονάδας «Αρχιμήδης» και του Γραφείου Μεταφοράς Τεχνολογίας στο πλαίσιο της Πράξης «Δίκτυο Γέφυρα Τεχνολογίας» η οποία έχει ενταχθεί στο Πρόγραμμα «ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» και συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το «Δίκτυο Γέφυρα Τεχνολογίας», που συντονίζει το ΕΚΠΑ, περιλαμβάνει ως μέλη του τα ιδρύματα: Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πανεπιστήμιο Κρήτης, Πολυτεχνείο Κρήτης, Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Ίδρυμα ΙατροΒιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης και Πανεπιστήμιο Αιγαίου.

Η συζήτηση επιβεβαίωσε ότι η Ελλάδα δεν υστερεί σε επιστημονική παραγωγή. Αντίθετα, διαθέτει ερευνητικές ομάδες με σημαντικό έργο και υψηλού επιπέδου αποτελέσματα. Εκεί όπου απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια είναι στη δημιουργία ενός οικοσυστήματος που θα επιτρέπει στις ερευνητικές ιδέες να εξελίσσονται ταχύτερα σε εφαρμογές με εμπορική και κοινωνική αξία.

Τα βασικά συμπεράσματα

Από τις τοποθετήσεις των συμμετεχόντων προέκυψαν ορισμένα κοινά συμπεράσματα, τα οποία αποτυπώνουν τις μεγαλύτερες προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές της ελληνικής καινοτομίας.

Πρώτον, η ελληνική έρευνα παράγει σημαντικά αποτελέσματα, όμως η εμπορική αξιοποίησή τους εξακολουθεί να είναι περιορισμένη. Η απόσταση ανάμεσα στο εργαστήριο και την αγορά παραμένει μεγαλύτερη από ό,τι σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Δεύτερον, η κατοχύρωση μιας πατέντας δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής αλλά την αφετηρία. Για να μετατραπεί μια εφεύρεση σε πραγματικό προϊόν απαιτούνται πρόσθετη έρευνα, χρηματοδότηση, κλινικές δοκιμές, επιχειρηματικός σχεδιασμός και στενή συνεργασία με τη βιομηχανία.

Τρίτον, πανεπιστήμια και επιχειρήσεις λειτουργούν συχνά με διαφορετικές ταχύτητες και διαφορετικές προτεραιότητες. Η ακαδημαϊκή κοινότητα δίνει έμφαση στη γνώση και τη δημοσίευση, ενώ η βιομηχανία αξιολογεί κυρίως αν μια τεχνολογία μπορεί να παραχθεί, να χρηματοδοτηθεί και να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αγοράς.

Τέταρτον, απαιτούνται περισσότερα κίνητρα για επενδύσεις στην έρευνα, ενίσχυση των βιομηχανικών διδακτορικών και ένα σταθερό θεσμικό πλαίσιο που θα επιταχύνει τη μεταφορά τεχνογνωσίας.

Πέμπτον, οι νέοι επιστήμονες χρειάζονται, πέρα από την ακαδημαϊκή τους κατάρτιση, γνώσεις επιχειρηματικότητας, διοίκησης και καινοτομίας, ώστε να μπορούν να επικοινωνούν αποτελεσματικότερα με την αγορά και τους επενδυτές.

Τέλος, κοινή ήταν η εκτίμηση ότι η συνεργασία μεταξύ πανεπιστημίων, Πολιτείας και βιομηχανίας πρέπει να αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά, μέσα από σταθερούς μηχανισμούς συνεργασίας και όχι μόνο αποσπασματικές πρωτοβουλίες.

Σημαντικό μέρος της συζήτησης αφιερώθηκε και στον ρόλο της Πολιτείας. Όπως επισημάνθηκε, εξακολουθεί να υπάρχει απόσταση ανάμεσα στην ακαδημαϊκή έρευνα και στο επίπεδο τεχνολογικής ωριμότητας που απαιτεί η βιομηχανία για να επενδύσει σε μια νέα τεχνολογία. Η δημιουργία κατάλληλων υποδομών, η επιτάχυνση των διαδικασιών και η ενίσχυση των μηχανισμών υποστήριξης θεωρούνται βασικές προϋποθέσεις για να περιοριστεί αυτό το κενό.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία αποδόθηκε στην ανάγκη δημιουργίας μιας νέας κουλτούρας συνεργασίας. Οι συμμετέχοντες συμφώνησαν ότι η εμπιστοσύνη μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων δεν μπορεί να αναπτύσσεται μόνο μέσα από μεμονωμένες πρωτοβουλίες. Απαιτούνται μόνιμες δομές συνεργασίας, σταθερή επικοινωνία και ένα θεσμικό πλαίσιο που θα ενθαρρύνει τη μεταφορά τεχνογνωσίας και την αξιοποίηση της έρευνας με διαφάνεια και ταχύτητα.

Στη διάρκεια της εκδήλωσης τέθηκαν επίσης ζητήματα που αφορούν την ενίσχυση των βιομηχανικών διδακτορικών, τη δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων για την έρευνα, τη βελτίωση των κινήτρων για επενδύσεις στην καινοτομία, καθώς και την ανάγκη μεταρρυθμίσεων που θα επιτρέψουν στην ελληνική φαρμακευτική έρευνα να αναπτυχθεί σε ακόμη μεγαλύτερη κλίμακα. Η επιτάχυνση των διαδικασιών, η κανονιστική απλούστευση και η σταθερότητα του θεσμικού πλαισίου αναφέρθηκαν ως παράγοντες που μπορούν να λειτουργήσουν καταλυτικά.

Το ενδιαφέρον δεν περιορίστηκε μόνο στις γενικές διαπιστώσεις. Στο δεύτερο μέρος της διοργάνωσης παρουσιάστηκαν συγκεκριμένες τεχνολογίες και ερευνητικές εφαρμογές από το ΕΚΠΑ και άλλα ελληνικά πανεπιστήμια, οι οποίες διαθέτουν σημαντικές δυνατότητες αξιοποίησης από τη φαρμακευτική βιομηχανία. Οι παρουσιάσεις κάλυψαν ένα ευρύ φάσμα αντικειμένων, από νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις για τον καρκίνο και τις νευροεκφυλιστικές νόσους μέχρι καινοτόμες πλατφόρμες βιοαπεικόνισης, εργαλεία ψηφιακής υγείας και νέες φαρμακευτικές ενώσεις, αποδεικνύοντας ότι στα ελληνικά πανεπιστήμια αναπτύσσονται τεχνολογίες με σημαντικές προοπτικές διεθνούς αξιοποίησης.

Η εικόνα που προέκυψε από τη συνολική συζήτηση ήταν περισσότερο αισιόδοξη σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Αν και εξακολουθούν να υπάρχουν δυσκολίες, οι εκπρόσωποι όλων των πλευρών αναγνώρισαν ότι έχει αρχίσει να διαμορφώνεται μια κοινή αντίληψη για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να οργανωθεί αποτελεσματικότερα η συνεργασία μεταξύ της ακαδημαϊκής κοινότητας, της βιομηχανίας και της Πολιτείας. Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι οι βάσεις έχουν πλέον τεθεί και ότι το επόμενο βήμα είναι η δημιουργία μόνιμων μηχανισμών που θα δώσουν συνέχεια σε αυτή την προσπάθεια.

Η δυνατότητα της Ελλάδας να μετατρέπει την υψηλού επιπέδου επιστημονική γνώση σε νέα προϊόντα, υπηρεσίες, επιχειρήσεις και επενδύσεις θα αποτελέσει έναν από τους σημαντικότερους δείκτες της αναπτυξιακής της πορείας τα επόμενα χρόνια. Και όπως ανέδειξε η φετινή διοργάνωση του ΕΚΠΑ, η γεφύρωση της ακαδημαϊκής γνώσης με τη φαρμακευτική βιομηχανία δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική επιδίωξη, αλλά μια διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη και αναζητά τα κατάλληλα εργαλεία για να επιταχυνθεί.

Στο δεύτερο μέρος της εκδήλωσης παρουσιάστηκαν νέες ερευνητικές εφαρμογές με προοπτικές αξιοποίησης από τη φαρμακευτική βιομηχανία. Μεταξύ αυτών ήταν μια νέα προσέγγιση ανοσοθεραπείας για τον καρκίνο του προστάτη, τεχνολογία απεικόνισης για τον εντοπισμό της κυτταρικής γήρανσης, ερευνητικές ενώσεις που στοχεύουν σε νευροεκφυλιστικές παθήσεις όπως η νόσος Πάρκινσον, νέα υποψήφια μόρια κατά της ηπατίτιδας Β, ένα ψηφιακό εργαλείο για την παρακολούθηση της αναπνευστικής και γενικής υγείας των παιδιών στο σχολικό περιβάλλον, καθώς και νέες φαρμακευτικές ενώσεις για την αντιμετώπιση φλεγμονωδών νοσημάτων και παθήσεων που σχετίζονται με το οξειδωτικό στρες.

Πηγή και φωτό: ΑΠΕ-ΜΠΕ