Πλατεία Ελευθερίας & Πλατεία Δικαστηρίων ^Κύριο

Για τις δύο αυτές πλατείες της Καρδίτσας, οι οποίες είναι "δεμένες" με τη ζωή και εξέλιξη της πόλης, την πλατεία Ελευθερίας και την πλατεία Δικαστηρίων, ενδιαφέροντα είναι τα στοιχεία της Φωτεινής Λέκκα, αρχαιολόγου-μουσειολόγου που περιλαμβάνονται σε οδηγό της νομαρχιακής αυτοδιοίκησης Καρδίτσας.

Πλατεία Ελευθερίας
Από "πλατεία της αγοράς" μετονομάστηκε σε πλατεία Ελευθερίας, όταν η Θεσσαλία προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος, το 1881. Ήταν ανέκαθεν η κεντρική πλατεία της πόλης, την οποία διέσχιζε στα βόρεια ο σημαντικότερος εμπορικός δρόμος, η "μεγάλη οδός" (σημερινός πεζόδρομος Τερτίπη), ο οποίος συνέδεε το άλλοτε κέντρο της περιοχής, το Φανάρι, με την πρωτεύουσα της Θεσσαλίας, τη Λάρισα.

Βρισκόταν στην "καρδιά" του εμπορικού κέντρου, το οποίο εκτεινόταν ανάμεσα στις σημερινές οδούς Ιεζεκιήλ, Χατζημήτρου, Διάκου και Καραϊσκάκη. Η ευθυγραμμισμένη πεταλόσχημη διαμόρφωση της, με τις πολύτοξες στοές των καταστημάτων, οφείλεται στην αποτέφρωση όλων των ξύλινων καταστημάτων της αγοράς τη νύχτα της 18ης Αυγούστου 1881 και στο πολεοδομικό σχέδιο του 1884.

Η χαλικόστρωσή της ήταν το πρώτο δημόσιο έργο που πραγματοποιήθηκε στην πόλη, τρία χρόνια μετά την προσάρτηση. Στο χώρο αυτό πραγματοποιούνταν, ακόμη και μετά την κατασκευή της Νέας Αγοράς, η εβδομαδιαία αγορά, μέχρι τη δεκαετία του '50.

Παράλληλα, η πλατεία ήταν ένας από τους ελάχιστους χώρους δημόσιων θεαμάτων και κοινωνικής συνεύρεσης στην Καρδίτσα. Όπως και το Παυσίλυπο, που φιλοξενούσε μέχρι τον πόλεμο τις παραστάσεις του Καραγκιόζη, τις συναυλίες της Φιλαρμονικής και τον δεύτερο υπαίθριο κινηματογράφο.

Από τα τέλη της δεκαετίας του '20, στα καφενεία της προστέθηκε και το δημοτικό περίπτερο, το οποίο είχε την αποκλειστική εκμετάλλευση του χώρου. Στο ιστορικό ξενοδοχείο "Η Ωραία Ελλάς", το παλαιότερο και μοναδικό μέχρι τον Μεσοπόλεμο, με το "Μεγάλο καφενείο" στο ισόγειο, φιλοξενήθηκαν όλες οι πολιτικές προσωπικότητες που πέρασαν από την πόλη.

Στη θέση του κτίστηκε, τις παραμονές του πολέμου, το γνωστό "Παλλάς", διατηρώντας τη διάταξη της πεσσοστοιχίας, για να στεγάσει τον σημαντικότερο χώρο θεαμάτων και ψυχαγωγίας, με αίθουσες κινηματογράφου, θεάτρου, καφενείο και μπαρ-εστιατόριο πολυτελείας.

Στα μέσα της δεκαετίας του '30, ο δήμος αποφάσισε την ασφαλτόστρωση της πλατείας, με αποτέλεσμα τα δέντρα να αντικατασταθούν από πρασιές. Το 1946, οι πρασιές περιορίστηκαν κατά μήκος της οδού Τερτίπη και φράχτηκαν με σιδερένια κιγκλιδώματα. Σημαντικές επεμβάσεις έγιναν στη διάρκεια της δεκαετίας του ΄70.

Η σημερινή όψη της είναι αποτέλεσμα πρόσφατων ήπιων επεμβάσεων, μεταξύ των οποίων και το νέο σιντριβάνι, μία σύγχρονη "πυξίδα πόλης" από ατσάλι, διακοσμημένη με σύμβολα εμπνευσμένα από το νεολιθικό πολιτισμό, έργο της Νέλλας Γκόλλαντα.

Πλατεία Εθνικής Αντιστάσεως ("Πλατεία Δικαστηρίων")
Μέχρι τις αρχές του Μεσοπολέμου, στο χώρο αυτό πραγματοποιούταν το ζωοπάζαρο της εβδομαδιαίας αγοράς, η οποία καταλάμβανε ολόκληρο το κέντρο της πόλης. Η αρχική εμπορική χρήση της δικαιολογεί και την ονομασία της, "Πλατεία Ερμού", από το 1891.

Γύρω από την πλατεία υπήρχαν τα μεγαλοπρεπή νεοκλασικά του βουλευτή Μαλλιόπουλου, του δικηγόρου Παπαλόπουλου και το μέγαρο του βουλευτή Καζαμπάκα. Στο τελευταίο κατέλυσε ο στρατηγός Σούτσος, με την είσοδο του ελληνικού στρατού στην πόλη, τον Αύγουστο του 1881, ενώ εκεί εγκαταστάθηκαν και οι τουρκικές αρχές κατοχής το 1897-98. Η περιοχή συγκέντρωνε τις σημαντικότερες δημόσιες λειτουργίες της πόλης.

Στα δυτικά - πίσω από το σημερινό δικαστικό μέγαρο - στεγάζονταν κατά καιρούς το δημαρχείο και η εισαγγελία, στην προέκταση της οδού Πλαστήρα βρίσκονταν το φρουραρχείο και οι φυλακές, στη θέση του σημερινού δημαρχείου τα δημοτικά λουτρά -τα πρώτα σε θεσσαλική πόλη- από το 1901 και δυτικότερα η χωροφυλακή.

Στη δεκαετία του '20, ο εμπορικός χαρακτήρας της πλατείας είχε ατονήσει και ο χώρος μπροστά στις φυλακές, με τον βρώμικο αυλακά, μετατράπηκε σε εστία μόλυνσης. Στα τέλη της ίδιας δεκαετίας, η επιχωμάτωση του αυλακά και η κατασκευή χαλικοστρωμένων πεζοδρομίων της προσέδωσαν πολιτισμένη όψη.

Οι επεμβάσεις που διαμόρφωσαν τον σημερινό χαρακτήρα της συνδέονται με το όνομα του μητροπολίτη Ιεζεκιήλ, μιας από τις σημαντικότερες ιστορικές φυσιογνωμίες της Καρδίτσας. Το 1924, η οικία Μαλλιόπουλου μετατράπηκε σε επισκοπικό μέγαρο, διατηρώντας τον εκλεκτικιστικό χαρακτήρα της και μια δεκαετία αργότερα, στη θέση του οικοπέδου της Λαϊκής Βιβλιοθήκης "Η Αθηνά", το οποίο εξαγόρασε το Ελληνικό Δημόσιο, θεμελιώθηκε το δικαστικό μέγαρο, ένα τυπικό δείγμα δημόσιας αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του '30, με έντονες νεοκλασικές επιρροές.

Η έκτακτη φορολογία του "μεγαρόσημου" δεν εξασφάλισε τελικά τη χρηματοδότηση για την άμεση αποπεράτωσή του και η συγκυρία του πολέμου μετέθεσε την έναρξη της λειτουργίας του το 1954. Η ονοματοθεσία της πλατείας ακολούθησε μεταπολεμικά την πολυκύμαντη ιστορική συγκυρία: προς τιμήν των Κυπρίων ηρώων "Μ. Καραολή και Ανδρ. Δημητρίου", το 1956, "Εθνικής Αντιστάσεως" μετά τη μεταπολίτευση, για να κυριαρχήσει τελικά στη συλλογική συνείδηση, σε πείσμα των κρατικών επιλογών, η ακατανίκητη εικόνα των "Δικαστηρίων".

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ