Γιατί η ορθολογικά οργανωμένη διαχείριση των ελληνικών λιβαδιών είναι επιβεβλημένη - Τι τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για την επαναγριοποίηση (re-wilding) ο καθηγητής Μ. Βραχνάκης

Υπηρεσίες που λειτουργούν, σύμφωνα με όσα τονίζει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο Μιχάλης Βραχνάκης, καθηγητής στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, υποστηρικτικά (όπως ανακύκλωση και ανακατανομή των θρεπτικών, διασπορά των σπόρων και γενικότερα του γενετικού υλικού), παραγωγικά (όπως προϊόντα ανθρώπινης διατροφής, πρώτες ύλες, γενετικό υλικό), ρυθμιστικά (όπως δέσμευση του άνθρακα, ρύθμιση κλίματος, ρύθμιση του κύκλου του νερού και της επιφανειακής απορροής) και πολιτισμικά (όπως αναψυχή, αισθητικές εμπειρίες, πολιτιστικές δημιουργίες). Η εμπειρία έχει δείξει, σύμφωνα με τον ίδιο, ότι η ορθολογικά οργανωμένη διαχείριση των λιβαδιών διασφαλίζει αυτές τις οικοσυστημικές υπηρεσίες, καθιστώντας την επιβεβλημένη.

Η διαχείριση των λιβαδιών, όπως και όλων των φυσικών οικοσυστημάτων, εξηγεί στη συνέχεια, είτε αυτά είναι χερσαία είτε υδάτινα, δημιουργεί το ασφαλές πλαίσιο συνέχισης της παροχής αυτών των υπηρεσιών, καθώς η διαχείριση λειτουργεί ανασχετικά στη φυσική διαδοχή και στη μεταβολή των χλωριδικών στοιχείων και των φυτοκοινωνιών που αυτά συνθέτουν. Η έλλειψη διαχείρισης αφήνει ελεύθερα να εκφραστεί το φυσικό δυναμικό της βλάστησης, οδηγώντας σε επαναγριοποιημένες (re-wilding, όπως έχει καθιερωθεί διεθνώς) φυτοκοινότητες και κατ' επέκταση ζωοκοινότητες. Εξυπακούεται ότι αυτή η συνθήκη οδηγεί σε ποιοτική και ποσοτική αλλαγή των παρεχόμενων οικοσυστημικών υπηρεσιών. Μιλώντας για τα μεσογειακά οικοσυστήματα, ο κ. Βραχνάκης επισημαίνει ότι ιδιαίτερα στα μεσογειακά οικοσυστήματα, όπως αυτά της χώρας μας, που έχουν υψηλότερο βαθμό μεταβλητότητας έναντι της λοιπής Ευρώπης, έχουν γίνει εμφανή τα τελευταία χρόνια τα σημάδια αυτά της επαναγριοποίησης. Όλες και όλοι έχουμε προσωπικές μαρτυρίες ή/και έχουμε διαβάσει στον τύπο, για γεγονότα που συνδέονται με την επαναγριοποίηση. Έτσι έχει παρατηρηθεί, προσθέτει, αυξημένη παρουσία άγριων βιοτικών στοιχείων σε πολλές περιοχές στην ελληνική επικράτεια, όπως παρουσία λύκων, αρκούδων, αγριογούρουνων πολλές φορές εντός του αστικού ιστού. Αυτές οι παρουσίες, διευκρινίζει, στην ουσία αντανακλούν την αλλαγή των συνθηκών στην ελληνική ύπαιθρο, όπως η πύκνωση των δασών και κυρίως η απερήμωση της υπαίθρου, λόγω μετακίνησης των κατοίκων των ορεινών (και όχι μόνο) κοινοτήτων στα μεγάλα αστικά κέντρα.

Παράλληλα, αναφέρει ότι έχει πυροδοτηθεί σημαντικός διάλογος στην επιστημονική κοινότητα, κατά πόσο αυτή η νέα συνθήκη θα πρέπει να υποστηριχτεί ή όχι. Οι υποστηρικτές της επαναγριοποίησης, τονίζει, εκκινούμενοι από βιοκεντρική βάση, την υιοθετούν ακόμα και ως διαχειριστική πρακτική. Οι δε αντιθέτως διακείμενοι, εκκινούμενοι από ανθρωποκεντρική βάση, υποστηρίζουν τον δραστικό έλεγχό της, καθώς οι συνέπειες τόσο στα οικοσυστήματα όσο και στις τοπικές κοινωνίες είναι σημαντικές.

Ένας τομέας που αντιμετωπίζει άμεσα τις αρνητικές συνέπειες της επαναγριοποίησης είναι η εκτατική κτηνοτροφία, που αποτελεί αξιακό στοιχείο για τη χώρα μας.

«Στις μέρες μας, ο Έλληνας κτηνοτρόφος δεν έχει να αντιμετωπίσει μόνο τα σημαντικά προβλήματα που προέκυψαν από τις ζωονόσους (αφθώδης πυρετός, ευλογιά αιγοπροβάτων), αλλά και προβλήματα που συνδέονται με την εμφάνιση άγριων σαρκοφάγων, λόγω επαναγριοποίησης. Οι επιθέσεις σε κοπάδια ελευθέρας βοσκής είναι αρκετά συχνό (σε κάποιες περιοχές καθημερινό) φαινόμενο που έχει οδηγήσει σε απόγνωση τους κτηνοτρόφους. Έχει δε καταγραφεί ακόμα και κλείσιμο των εκμεταλλεύσεων και εγκατάλειψη του επαγγέλματος, καθώς αυτό καθίσταται ασύμφορο», εξηγεί ο κ. Βραχνάκης και καταλήγει:

«Είναι προφανές ότι η επαναγριοποίηση δημιουργεί νέα συνθήκη και νέα πρόκληση για την ελληνική πολιτεία. Απαιτείται οργανωμένη παρακολούθηση των στοιχείων επαναγριοποίησης και των συνεπειών που αυτή επιφέρει. Στην κατεύθυνση αυτή πρωτοβουλίες όπως η Εθνική Πλατφόρμα για τα Μεγάλα Σαρκοφάγα, με τη συμμετοχή κρατικών και επιστημονικών φορέων, αλλά και οργανισμών της κοινωνίας των πολιτών, θα πρέπει να ενισχυθούν. Η δε ελληνική πολιτεία να λαμβάνει υπόψη τα πορίσματα που η Ελληνική Πλατφόρμα, όπως και η αντίστοιχη Ευρωπαϊκή, ανακοινώνει. Επιπλέον, θα πρέπει να ενισχυθεί ο ΕΛΓΑ, ώστε να αυξηθεί η ταχύτητα απόδοσης και το ύψος των αποζημιώσεων στους κτηνοτρόφους από επιθέσεις αγρίων ζώων, η δε διαδικασία αποζημίωσης να γίνεται με πρακτικό τρόπο. Τα Διαχειριστικά Σχέδια Βόσκησης ως εργαλείο της ορθολογικής διαχείρισης των λιβαδιών, θα πρέπει επιτέλους να εκπονηθούν και να λάβουν υπόψη τους τη νέα αυτή συνθήκη, με τη βαρύτητα που της αναλογεί. Κυρίως όμως απαιτείται μία ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική ανάσχεσης της ερημοποίησης και της εγκατάλειψης της ελληνικής υπαίθρου, ώστε σε βάθος χρόνου να ανασυνταχθεί ένα ισορροπημένο κοινωνικό πλαίσιο ελέγχου της επαναγριοποίησης με βιοανθρωποκεντρικό τρόπο».

Πηγή:ΑΠΕ-ΜΠΕ Συντακτη Αποστόλης Ζώης

*Η φωτογραφία είναι του κ. Βραχνάκη για χρήση από το ΑΠΕ-ΜΠΕ