Άγνωστες πτυχές της Ιστορίας των Αγράφων, όπου τα θύματα της Κατοχής περιθάλπουν τους Ιταλούς που έκαψαν τα χωριά τους

Το μεγαλύτερο τμήμα των ιταλικών στρατευμάτων που δρούσαν στην Ελλάδα παραδόθηκε στους Γερμανούς. Εξαίρεση αποτέλεσε η Μεραρχία Πινερόλο στη Θεσσαλία και η αντίσταση των Ιταλών στην Κεφαλονιά με αποτέλεσμα την αποτρόπαιη σφαγή 9600 αιχμαλώτων από τους Γερμανούς.

Η μεραρχία Πινερόλο με διοικητή τον στρατηγό Ινφάντε, ήταν η μόνη που δέχτηκε να παραδοθεί στον ΕΛΑΣ και έτσι οι Ιταλοί βρέθηκαν στα χωριά της Νευρόπολης Αγράφων, όπου τον Ιούνιο του 1943 είχαν κάψει ολοκληρωτικά οι ίδιοι τα κεφαλοχώρια Μορφοβούνι και Μεσενικόλα, λιγότερα σπίτια στο Μοσχάτο. Το διάστημα τέλος Νοέμβρη - 3/12/1943, οι Γερμανοί έκαψαν τα περισσότερα χωριά της Νευρόπολης, μεταξύ των άλλων ολοκληρωτικά και τον οικισμό της Νεράϊδας όπου φιλοξενούνταν περίπου 6.000 Ιταλοί της Μεραρχίας Πινερόλο. Κάποιοι Ιταλοί παραδόθηκαν στους Γερμανούς, οι περισσότεροι σκόρπισαν στην γύρω περιοχή, πολλοί έχασαν την ζωή τους χωρίς τροφή, στέγη, κάτω από δύσκολες χειμωνιάτικες συνθήκες.

Οι νεκροί Ιταλοί θα ήταν χιλιάδες, αν δεν άνοιγαν τα καμένα σπίτια τους οι Αγραφιώτες να στεγάσουν και να περιθάλψουν τους πρώην θύτες που κατέστρεψαν τα χωριά και εκτέλεσαν όσους βρήκαν μπροστά τους. Οι θύτες που έκαψαν τα σπίτα έγιναν θύματα, τα οποία με γενναιότητας ψυχής και υπέρβασης των αρνητικών αισθημάτων, έσωσαν 5.500 Ιταλούς στρατιώτες από βέβαιο θάνατο, ενώ εκτιμάται ότι περί τους 1.000 χάθηκαν στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών αλλά και από κακουχίες και ασθένειες.

Είναι ίσως από τα μοναδικά παραδείγματα στον κόσμο, θύματα να περιθάλπουν τους πρώην θύτες, να φιλοξενούν πρώην κατακτητές, εκείνους που λίγους μήνες πριν έκαψαν τα ίδια σπίτια, εκείνους που σκότωσαν δεκάδες Δυτικοθεσσαλούς στις μάχες του υψώματος 731 στη Βόρεια Ήπειρο, στην εαρινή επίθεση των Ιταλών (1941). Ανάμεσά τους ήταν πολλοί Αγραφιώτες που έπεσαν στο καθήκον, νικώντας την Μεραρχία Πινερόλο την οποία συντόνιζε ο ίδιος ο Μουσολίνι.

'Αλλη μια άγνωστη σχεδόν ιστορία είναι η διάσωση της Εβραϊκής Κοινότητας της Καρδίτσας, οι οποίοι κατέφυγαν στα 'Αγραφα, οι περισσότεροι στο χωριό Μαστρογιάννη (σήμερα Αμάραντος), αλλά και σε χωριά της Λίμνης Πλαστήρα, όπως η Καστανιά, η Φυλακτή, το Μοσχάτο, η Καρίτσα, το Νεοχώρι κ.α., όπου οι ντόπιοι περιέθαλψαν και προστάτεψαν τους Εβραίους της Καρδίτσας και όχι μόνο. Αποτέλεσμα να μην χαθεί ούτε ένα μέλος από τον κοινότητα των Εβραίων της Καρδίτσας, πλην ενός φοιτητή μόνο που επέλεξε την Αθήνα θεωρώντας ότι εκεί θα έχει μεγαλύτερη ασφάλεια, αλλά κατέληξε στα κρεματόρια της Γερμανίας.

Αναλυτικά ιστορικά στοιχεία και σπάνιο φωτογραφικό υλικό περιλαμβάνονται στο 4ο τεύχος της "Ιστόρησης" 2023, εξαμηνιαίας επιθεώρησης Τοπικής Ιστορίας που εκδίδει ο Δήμος Λίμνης Πλαστήρα, όπου έρχονται στο φως της δημοσιότητας ενδιαφέροντα τεκμήρια που φανερώνουν την μεγαλοψυχία του Ελληνικού Λαού. Ο τόμος κυκλοφορεί σε ηλεκτρονική μορφή (άμεσα διαθέσιμη), και έντυπη την οποία διακινεί εκδοτικός οίκος της Καρδίτσας.

Εκδότης είναι ο συγγραφέας και δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα Παναγιώτης Νάνος, απαντώντας σε σχετική ερώτηση στο Αθηναϊκό - Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων τονίζει ότι «η Γνώση της Ιστορίας είναι απαραίτητη αν θέλουμε να μην ξαναζήσουμε την φρίκη των πολέμων που δυστυχώς παραμένουν ίδιοι παντού σε κάθε εποχή. Ο τόπος μας έζησε αδιανόητα πράγματα, οι γονείς μας είδαν εκτελέσεις, βασανιστήρια, ωμή βία και βαρβαρότητα σε βάρος του ντόπιου πληθυσμού. Ένοιωσαν προσβολή αξιών, κάψιμο χωριών, καταστροφή σε όλα τα επίπεδα, είδαν εγκλήματα πολέμου, τα οποία δεν παραγράφονται ούτε ξεχνιούνται. Όμως οι πρόγονοί μας δίδαξαν κάτι που μόνο στην μεγαλοψυχία της Ελληνικής Ψυχής υπάρχει: η αναγνώριση στα πρόσωπα των νέων Ιταλών στρατιωτών των δικών τους παιδιών που χάθηκαν στο έπος του 1940. Μας παρέδωσαν ένα μεγαλείο ψυχικής υπέρβασης που ξεπερνά κάθε προηγούμενο, δημιουργεί ένα φωτεινό παράδειγμα αξιών όπου η ειρηνική συνύπαρξη των λαών οφείλει να είναι κεντρική πολιτική και κοινωνική επιλογή».

Απαντώντας για την "Ιστόρηση" ως προτεραιότητα, η οποία ήδη μετρά δέκα τόμους, ο δήμαρχος απάντησε: «Οι πρόγονοί μας μας δίδαξαν με την στάση τους ότι η Ιστορία οφείλει να είναι θεμέλιο ειρήνης και προόδου, σεβασμού και αναγνώρισης, όχι αφετηρία νέων αντιπαραθέσεων και άδικων πολέμων. Συνεπώς η Γνώση της Ιστορίας και ειδικά της Τοπικής, οφείλει να είναι προτεραιότητα για την Αυτοδιοίκηση του Μέλλοντος. Έχουμε χρέος στον Τόπο και τις επόμενες γενιές να διασώζουμε άγνωστα στοιχεία τοπικής ιστορίας. Θεωρούμε ότι η διατήρηση της μνήμης και η βαθύτερη γνώση της, αποτελεί σημαντικό ποιοτικό πόρο για την οικονομική και κοινωνική Ανάπτυξη».

Αποστόλης Ζώης - ΑΠΕ-ΜΠΕ